Print

1991 წ. აპრილი

სარჩევი

თვე იგი მეშვიდე - 1991 წ. აპრილი:

- სსრ კავშირის პრეზიდენტს მ.ს. გორბაჩოვს

- მიმართვა რუსეთის სფსრ-ის სახალხო დეპუტატთა III საგანგებო ყრილობას

- სსრ კავშირის პრეზიდენტს მ.ს. გორბაჩოვს

- მიმართვა სსრ კავშირის უზენაეს საბჭოს

- 1991 წ. 31 მარტს ჩატარებული რეფერენდუმის შედეგები

- „ჩვენ არ ვცნობთ საქართველოს, როგორც საბჭოთა კავშირის წევრს!“

- სსრკ-ს პრეზიდენტს მ.ს. გორბაჩოვს, სსრკ-ს უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარეს ა.ი. ლუკიანოვს

- „ვამაყობ ჩემი ქვეყნით!“

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პირველი სესიის საგანგებო სხდომა

- საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის ბატონ ზვიად გამსახურდიას გამოსვლა

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის ზვიად გამსახურდიას პრესკონფერენცია ქართველი და უცხოელი ჟურნალისტებისათვის 1991 წლის 10 აპრილს

- სსრ კავშირის პრეზიდენტს მ.ს. გორბაჩოვს სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა მინისტრს ბ.კ. პუგოს

- ზვიად გამსახურდია საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტია

- ჩვენ გავიმარჯვებთ!

- საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბატონ ზვიად გამსახურდიას ინტერვიუ იაპონიის ტელეკომპანია „ფუჯის“ კორესპონდენტთან

- საქართველოს რესპუბლიკის კანონი  ცხინვალისა და ყორნისის რაიონების გაუქმების შესახებ

- საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბატონ ზვიად გამსახურდიას გამოსვლა საქართველოს ტელევიზიით 1991 წლის 28 აპრილს

- 1991 წლის აპრილის თვეში მიღებული სამართლებრივი აქტები

 

 თვე იგი მეშვიდე - 1991 წ. აპრილი

ამ თვეში, ზვიად გამსახურდიას სახელთან დაკავშირებული მასალების ზოგადი სურათი ასეთია:

 

სსრ კავშირის პრეზიდენტს მ.ს. გორბაჩოვს

ვიზიარებ თქვენს შეშფოთებას ქალაქ ცხინვალსა და მის მიმდებარე რაიონში შექმნილი მდგომარეობის გამო. გაცნობებთ, რომ ჩვენ დაუყოვნებლივ განვახორციელეთ ღონისძიებანი, „რათა შეგვეჩერებინა სისხლისღვრა, შეგვეწყვიტა ექსტრემისტთა მოქმედება, აღგვეკვეთა მათი განზრახვა, ხელთ ეგდოთ და მოესპოთ დასახლებული პუნქტები“. რესპუბლიკის მილიციის გადამწყვეტი მოქმედების მეოხებით მოხერხდა ექსტრემისტთა მნიშვნელოვანი ნაწილის განიარაღება, მათი განდევნა დაკავებული პოზიციებიდან და აგერ უკვე მთელი კვირაა, შედარებით სიმშვიდე სუფევს აღნიშნულ რეგიონში. მინდა დაგარწმუნოთ, რომ ერთნაირია ჩვენი დამოკიდებულება ექსტრემისტებისადმი, მათი ეროვნული კუთვნილების მიუხედავად. კიდევ უფრო ადრე განიარაღებული იყვნენ ქართველი ექსტრემისტები მთელ საქართველოში.

საქართველოში მიმდინარე ამბების განზრახ ტენდენციურად გაშუქება პრესის ცენტრალური ორგანოებისა და ცენტრალური ტელევიზიის მიერ ერთხელ კიდევ საფრთხეს უქმნის საბჭოთა საზოგადოებას, თვითონ გახდეს საკუთარი პროპაგანდის მსხვერპლი. „მოლაპარაკების დაწყების თაობაზე“ თქვენი წინადადების პასუხად, პატივი მაქვს შევნიშნო, რომ ფართო წრის საკითხების გამო დავიწყეთ მოლაპარაკება რუსეთის სფსრ ხელმძღვანელობასთან და ჩრდილოეთ ოსეთის ხელმძღვანელობასთან, რომ არაფრით არ შეიძლება საქართველოს რესპუბლიკა მოლაპარაკებას აწარმოებდეს ექსტრემისტებთან და ტერორისტებთან. საერთოდ შეწყვეტილია სროლა და მიღწეულია შედარებით სტაბილურობა ცხინვალის რაიონში. რაც შეეხება ცეცხლის წაკიდებას ცხინვალში - დამწვარია ქართული სკოლები, ქართველთა უმრავლესობის სახლები, რაზეც რატომღაც თქვენ არაფერს ამბობთ.

ვიმედოვნებთ, რომ სსრ კავშირის ხელმძღვანელობა თავს შეიკავებს აღნიშნულ რაიონში ვითარების შემდგომი დესტაბილიზაციისაგან, რადგან თქვენი დეპეშის შემდეგ მდგომარეობა ცხინვალის გარშემო კვლავ გამწვავდა.

ზ. გამსახურდია

თბილისი. 1991 წლის 1 აპრილი

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№64 (84), გვ. 1, 2 აპრილი, 1991 წ.].

 

მიმართვა

რუსეთის სფსრ-ის სახალხო დეპუტატთა

III საგანგებო ყრილობას

ამა წლის 31 მარტს რუსეთის სახალხო დეპუტატთა ყრილობამ მიიღო დადგენილება სამხრეთ ოსეთში შექმნილი მდგომარეობის შესახებ.

ეს დადგენილება, გარდა იმისა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის საშინაო საქმეებში უხეში ჩარევაა, ჩამოყალიბებულია მიუღებელი, მბრძანებლური კილოთი, რაც არ ეკადრება ესოდენ დიდ ფორუმს.

ყურადღებას იპყრობს ისიც, რომ დადგენილება მიღებულია ჯეროვანი განხილვის გარეშე. რუსეთის სფსრ სახალხო დეპუტატთა ყრილობამ მიიღო დადგენილება მხოლოდ მასობრივი ინფორმაციის ცენტრალური საშუალებების მონაცემების საფუძველზე და არც კი ინება მოესმინა საქართველოს რესპუბლიკის წარმომადგენლობისათვის, არ გასცნობია რესპუბლიკაში შექმნილ ნამდვილ საქმის ვითარებას, არ გამოურკვევია მიზეზები ყოფილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში კონფლიქტისა და ანტიქართული ამბოხების ხელმძღვანელთა ბრძანებულებისა, რომლებმაც ხელყვეს საქართველოს რესპუბლიკის სუვერენიტეტი და ტერიტორიული მთლიანობა.

რაც შეეხება არსებითად დადგენილებას, უნდა აღინიშნოს შემდეგი:

1. მოვლენებში, რომლებიც 1990-1991 წლებში გაიშალა ქართველი ხალხის ისტორიულ სამშობლოში - შიდა ქართლში, რომელიც 1922 წელს ბოლშევიკებმა ე.წ. სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქად გადააქციეს მორალისა და სამართლის ყველა ნორმის დარღვევით, ბრალი მიუძღვით ოს ექსტრემისტებს, რომლებსაც მორალურადაც და მატერიალურადაც, უახლეს სახეობათა იარაღის ჩათვლით, მხარს უჭერენ რეაქციული ძალები, სულ უფრო რომ მომძლავრდნენ საკავშირო მთავრობაში.

2. ეგრეთ წოდებული სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი წითელი არმიის აშკარა შეიარაღებული, საქართველოს ოკუპაციისა და ფაქტობრივი ანექსიის შედეგია, რკპ (ბ) და რუსეთის სფსრ მთავრობამ რომ განახორციელეს და ამით უხეშად დაარღვიეს რუსეთის სფს რესპუბლიკისა და საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის 1920 წლის 7 მაისს დადებული ხელშეკრულება. რკპ (ბ)-მ არაერთგზის გამოიყენა შიდა ქართლის ოსი მოსახლეობა 1918-1921 წლებში საქართველოს რესპუბლიკის კანონიერად არჩეული მთავრობის წინააღმდეგ საბრძოლველად, რესპუბლიკისა, რომელმაც მოიშორა რუსეთის იმპერიის უღელი და დაადგა ნამდვილი დემოკრატიული განვითარების გზას, უკუაგდო პროლეტარიატის დიქტატურის იდეა. ამრიგად, 1920-იან წლებში რკპ(ბ)-ს მიერ ჩადებული ნაღმი ჩვენს დროში ამუშავდა. ყველაფერი ძველი პრინციპით ვითარდება. ჩვენ გვეგონა, დემოკრატიული რუსეთი ქართველ ხალხთან ერთად დადგებოდა ჩვენი სახელმწიფოებრიობის სუვერენიტეტის დასაცავად, საშუალებას არ მისცემდა ცენტრსა და სხვა ძალებს დაერღვიათ ჩვენი რესპუბლიკის ტერიტორიული მთლიანობა „განახლებული ფედერაციის“ გულშემატკივართა უნიტარისტული ტენდენციების საამებლად, რომლებიც პრაქტიკულად საკავშირო მთავრობის ტყვეებად აქცევენ ჩვენს რესპუბლიკებს.

3. შიდა ქართლის (არ არსებობს ცნება - „სამხრეთ ოსეთი“) პრობლემა საქართველოს რესპუბლიკის საშინაო საქმეა, მაგრამ იგი მზად არის ითანამშრომლოს რუსეთის სფს რესპუბლიკასთან, რამდენადაც საქმე ეხება ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის ინტერესებსაც - ამის გზას გვისახავს 1991 წლის 23 მარტის ოქმი რუსეთის სფსრ უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის ბ.ნ. ელცინისა და საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის ზ.კ. გამსახურდიას შეხვედრისა და მოლაპარაკების შესახებ. მაგრამ საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობას შეუწყნარებლად მიაჩნია ცალმხრივი უხეში ჩარევა საქართველოს რესპუბლიკის საშინაო საქმეებში იმ ულტიმატიმური მოთხოვნების წარმოდგენის გზით, რომ აღვადგინოთ ავტონომიური ოლქის სტატუსი, გავათავისუფლოთ ტ. კულუმბეგოვი და სხვა „უკანონოდ დაპატიმრებული პირები“ (ვინ განსაზღვრა აღნიშნულ პირთა დაპატიმრების უკანონობა?!) და ა.შ.

გვექმნება შთაბეჭდილება, რომ ყალიბდება იმპერიულად განწყობილი ძალების ერთიანი ფრონტი კანონიერად არჩეულ საქართველოს რესპუბლიკის პარლამენტთან საბრძოლველად, რომელიც ესწრაფვის დაიბრუნოს 1921 წლის თებერვალში ძალით წართმეული საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა. აღადგინოს ფეხქვეშ გათელილი ისტორიული სამართლიანობა. ამ პოზიციას მხარს უჭერს საქართველოს მოსახლეობის დიდი უმრავლესობა, რასაც მოწმობს გამართული რეფერენდუმის შედეგები, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო სიებში შეტანილ ამომრჩეველთა საერთო რიცხვის 95-მდე პროცენტმა. ის ფაქტი, რომ 1918 წლის 26 მაისის დეკლარაციის საფუძველზე დამოუკიდებელი საქართველოს აღდგენას დადებითი პასუხი გასცა კენჭისყრის მონაწილეთა 99,6 პროცენტმა, და იმის გათვალისწინებით, რომ არაქართველი მოსახლეობა 30 პროცენტს შეადგენს, მოწმობს საქართველოს რესპუბლიკაში მიმდინარე პროცესების სამართლიანობასა და შეუქცევადობას, იმ სოციალური ბაზის ნამდვილად მრავალეროვნულ ხასიათს, რომელსაც ეყრდნობა საქართველოს რესპუბლიკის პარლამენტი.

31 მარტის რეფერენდუმი ისტორიული მოვლენაა, რომელიც რეალურ გზას უხსნის საქართველოს თავისუფლებასა და დამოუკიდებლობას. სწორედ ამ დღეს რუსეთის სფსრ ყრილობამ მიიღო დადგენილება, რომელიც სხვა არა არის რა, თუ არა საკავშირო მთავრობის იმპერიული ამბიციების მხარდაჭერა, რასაც ადასტურებს ყრილობის მიმართვა სსრ კავშირის პრეზიდენტისა და სსრ კავშირის ფედერაციის საბჭოსადმი, რომელშიც მოითხოვენ განხორციელდეს „სასწრაფო ღონისძიებანი სამხრეთ ოსეთში ვითარების ნორმალიზაციისათვის...“

რა შეიძლება მოჰყვეს წესრიგის დასამყარებლად ცენტრალური მთავრობის სასწრაფო ღონისძიებებს, შეგეძლოთ გენახათ თბილისში, ბაქოში, ვილნიუსში, რიგასა და სხვა რეგიონებში.

გაოცებას იწვევს, რომ დადგენილება მიიღო უმრავლესობამ, რუსეთის დემოკრატიული ძალების წარმომადგენლების ჩათვლით, რომლებიც თითქოსდა საკავშირო მთავრობის დიქტატურისა და იმპერიულ ზრახვათა წინააღმდეგ იბრძვიან.

გვწამდა რა ჩვენი მართალი საქმისა, ჩვენ ამავე დროს შეგნებული გვქონდა, რომ რეფერენდუმის შემდეგ საკავშირო მთავრობა გაამკაცრებდა თავის პოზიციას და ამისათვის გამოიყენებდა სწორედ შიდა ქართლის ამბებს.

რუსეთის სფსრ სახალხო დეპუტატთა ყრილობის დადგენილება ამით ხელს უწყობს ცენტრის ზრახვებს, რაც წესრიგის დასამყარებლად „სასწრაფო ღონისძიებათა“ საბაბით შეიძლება გაუთვლისწინებელი ტრაგიკული შედეგებით დამთავრდეს.

ფაქტობრივად მზადდება კიდევ ერთი აგრესია საქართველოს რესპუბლიკის წინააღმდეგ. სამწუხაროდ, მიღებული დადგენილებით რუსეთის ყრილობა სანქციას აძლევს სამხედრო ძალის გამოყენებას სუვერენული რესპუბლიკის წინააღმდეგ.

ამრიგად, მიიღეს რა ეს დადგენილება, რუსეთის სფსრ სახალხო დეპუტატებმა იკისრეს მორალური პასუხისმგებლობა საკავშირო მთავრობის შესაძლო მოქმედებისათვის, კანონიერი დემოკრატიული მთავრობის წინააღმდეგ, რომელსაც თავისი ქვეყანა დამოუკიდებლობის გზით მიჰყავს.

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმი,

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე

ზვიად გამსახურდია“.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№65 (85), გვ. 1; 3 აპრილი, 1991 წ.].

 

 

სსრ კავშირის პრეზიდენტს

მ.ს. გორბაჩოვს

ამა წლის 2 აპრილს გორის რაიონის სოფელ ტყვიავში სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარების ჯავშანტრანსპორტიორთა კოლონამ გაჭყლიტა ორი 14-15 წლის გოგონა, ერთ-ერთი მათგანი, ნინო მეტრეველი, სიკვდილის პირას არის და იმყოფება გორის საავადმყოფოში.

თქვენი ამასწინდელი დეპეშის კიდევ ერთი ტრაგიკული შედეგია, ისევე, როგორც „ნურს“ რაკეტით (საბჭოთა წარმოების) სოფელ ნიქოზში გლეხის - ლადო მჭედლიძის მკვლელობა და სხვა გლეხების დაჭრა. აი, ასეთ შედეგებს იწვევს ცენტრის „მეურვეობა“.

მოვითხოვ, შეწყდეს ყოველგვარი ჩარევა სუვერენული საქართველოს რესპუბლიკის საქმეებში, რათა თავიდან ავიცილოთ ვითარების შემდგომი დესტაბილიზაცია.

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე

ზვიად გამსახურდია

თბილისი, 1991 წლის 3 აპრილი“.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№66 (86), 4 აპრილი, 1991 წ.].

 

მიმართვა

სსრ კავშირის უზენაეს საბჭოს

ა.წ. 1 აპრილს სსრკ-ს უზენაესმა საბჭომ მიიღო დადგენილება „სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში შექმნილი მდგომარეობის შესახებ“.

ეს დადგენილება კიდევ ერთი, ამჯერად თავისი შედეგებით განუჭვრეტელი აქტია, რომელიც მიზნად ისახავს შიდა ქართლში, ესე იგი ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე ვითარების შემდგომ გამწვავებას.

მხოლოდ გარედან მხარდაჭერით ჩადიოდნენ ოსი ექსტრემისტები უმსგავსობასა და ძალადობას ოდითგანვე ქართულ მიწაზე, იწვევდნენ ვითარების დესტაბილიზაციას საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, რომელიც ძალით წართმეული სახელმწიფოებრიობის აღდგენის გზას დაადგა.

ეს დადგენილება მოჰყვა ანალოგიურ დოკუმენტს, მიღებულს რუსეთის სფსრ სახალხო დეპუტატთა მესამე საგანგებო ყრილობაზე. იგი 1991 წლის 23 მარტს რუსეთის სფსრ-ს უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის - ბ.ნ. ელცინისა და საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის - ზ.კ. გამსახურდიას შეხვედრის ოქმის მიუხედავად (რომელშიც დასახულია პრობლემების გადაჭრის გზა საქართველოს რესპუბლიკისა და ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის ინტერესების გათვალისწინებით), კონსერვატიული ძალების ზეგავლენით, მიმართავდა კონფლიქტის გადაწყვეტის ულტიმატუმურ ფორმას. სსრკ-ის უზენაესმა საბჭომ თავის მხრივ ყველაფერი იღონა იძულებით ღონისძიებათა ესკალაციისათვის.

შეიქმნა ერთიანი ფრონტი დამოუკიდებლობისადმი საქართველოს მისწრაფების წინააღმდეგ. იქმნება შთაბეჭდილება, რომ მაშინ, როცა ქართველმა ერმა ეროვნულ უმცირესობებთან ერთად, რომლებიც საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მცხოვრები მოსახლეობის დაახლოებით 30% შეადგენენ, რესპუბლიკური რეფერენდუმის დროს, თითქმის ერთხმად, მხარი დაუჭირა საქართველოს დამოუკიდებლობას, ცენტრის მხრიდან მზადდება საქართველოს რესპუბლიკის ხელმეორე ანექსია და ოკუპაცია სამხრეთ ოსეთის პუტჩის საბაბით.

საქართველოს რესპუბლიკის დემოკრატიული გზით არჩეულმა მრავალპარტიულმა უზენაესმა საბჭომ გაითვალისწინა სსრკ-ში შექმნილი უაღრესად რთული საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და ეკონომიკური სიტუაცია და გამოაცხადა გარდამავალი პერიოდი სრული სახელმწოფოებრიობის აღსადგენად.

ჩვენ ვიმედოვნებდით, რომ ეს ნაბიჯი იქნებოდა სტაბილიზაციის ფაქტორი, რომლის დროს დემოკრატიული პოლიტიკური საშუალებებით შესაძლებელი გახდებოდა საქართველოს რესპუბლიკის მშვიდობიანი ეტაპობრივი გამოსვლა სსრ კავშირის შემადგენლობიდან. ჩვენი არჩეული გზა შეესაბამება როგორც საქართველოს მთელი მოსახლეობის, ასევე ყველა კეთილი ნების ადამიანის ინტერესებს. მაგრამ ცნობილი მარჯვნივ შემობრუნების შემდეგ საკავშირო მთავრობას, რომელიც უგულვებელყოფს საღ აზრს, არ გამოუჩენია არავითარი გონივრული ინიციატივა ამ მიმართულებით, რისი შედეგი იყო სისხლიანი მოვლენები მოლდოვაში, ლიტვაში, ლატვიაში და ხელოვნურად გაჩაღებული კონფლიქტი ყოფილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე. საქართველო დღეისათვის ანექსირებული სახელმწიფოა, მაგრამ ჰყავს დემოკრატიული გზით არჩეული ხელისუფლება, რომელიც მოსახლეობის საყოველთაო მხარდაჭერით სარგებლობს.

საკავშირო ხელისუფლების პროვოკაციულ მოქმედებას, რომელმაც შეიძლება საქართველოს ტერიტორიის ნებისმიერ ნაწილში საგანგებო წესების, ან საპრეზიდენტო მმართველობის გამოცხადების ფორმა მიიღოს, ჩვენ შევაფასებთ, როგორც საქართველოს რესპუბლიკისათვის ომის გამოცხადებას.

კატეგორიულად ვაცხადებთ, რომ მთელი პასუხისმგებლობა მოსალოდნელი შედეგებისათვის დაეკისრება საკავშირო ხელმძღვანელობას.

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმი,

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე

ზ. გამსახურდია“.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№66 (86), გვ. 1; 4 აპრილი, 1991 წ.].

 

1991 წ. 31 მარტს ჩატარებული

რეფერენდუმის შედეგები

სარეფერენდუმოდ გამოტანილი კითხვა ასეთი გახლდათ - „ეთანხმებით თუ არა საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენას 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტის საფუძველზე“.

ამომრჩეველთა საერთო რიცხვი იყო - 3 657 477; რეფერენდუმის მონაწილეთა რიცხვი - 3 302 572, რაც შეადგენს ამომრჩეველთა საერთო რიცხვის 90, 3%;  კენჭისყრის მონაწილეთა რიცხვი - 3 326 100; რაც შეადგენს ამომრჩეველთა საერთო რიცხვის 89.3%-ს.

 სარეფერენდუმოდ გამოტანილი საკითხის დადებითად გადაწყვეტის „დიახ“ მომხრეთა რიცხვი - 3 295 493, რაც შეადგენს კენჭისყრის მონაწილეთა რიცხვის 98, 9%-ს.

სარეფერენდუმოდ გამოტანილი საკითხის უარყოფითად გადაწყვეტის „არა“ მომხრეთა რიცხვი - 17 400, რაც შეადგენს კენჭისყრის მონაწილეთა რიცხვის 0, 53%-ს.

ბათილად ცნობილი ბიულეტენების რაოდენობა - 13 690, რაც შეადგენს კენჭისყრის მონაწილეთა რიცხვის 0, 41%-ს.

 [გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№68 (88), გვ. 1; 8 აპრილი, 1991 წ.].

 

„ჩვენ არ ვცნობთ საქართველოს,

როგორც საბჭოთა კავშირის წევრს!“

რადიოსადგურ „ამერიკის ხმის“

კორესპონდენტისათვის მიცემული ინტერვიუდან

 5 აპრილი 1991 წელი

„ამერიკის ხმის“ კორესპონდენტმა მარკ ჰოპკინსმა ინტერვიუ ჩამოართვა საქართველოს პრეზიდენტს, ბატონ ზვიად გამსახურდიას, რომელმაც განაცხადა, რომ მის მთავრობას მხარი დაუჭირა ამომრჩეველთა დიდმა უმრავლესობამ დამოუკიდებლობისათვის გამართულ რეფერენდუმში და იგი თხოვს უცხო ქვეყნებს საქართველოს დიპლომატიურ ცნობას.

საქართველოს პრეზიდენტმა ზვიად გამსახურდიამ, განაცხადა, რომ მას განზრახული აქვს გააძლიეროს ის, რაც, როგორც იგი ამბობს, უკვე არის საქართველოს დამოუკიდებელი რესპუბლიკა და ამის გაკეთება სურს იმით, რომ თხოვნით მიმართავს შეერთებულ შტატებსა და ევროპის ქვეყნებს, მიმდინარე წელს დიპლომატიურად ცნონ საქართველო. ბატონმა გამსახურდიამ თქვა, რომ ოთხშაბათს მან წერილი გაუგზავნა პრეზიდენტ ჯორჯ ბუშს და თხოვს, რომ შეერთებული შტატები ჩაერიოს საქმეში გორბაჩოვთან, რათა თავიდან იქნეს აცილებული საქართველოს მიმართ შემდგომი ძალმომრეობა. საქართველო ახლა მოცულია იმით, რაც ბატონ გამსახურდიას თანახმად არის სამოქალაქო ომი ამ რესპუბლიკაში ქართველებსა და ყოფილ სამხრეთ ოსეთის რეგიონის მცირე მოსახლეობას შორის. ოსები მოსკოვისაკენ იყურებიან დაცვისათვის. ბატონმა გამსახურდიამ განაცხადა, რომ საბჭოთა კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს საგანგებო ძალების ათასი ჯარისკაცი იყო გაგზავნილი საქართველოში, რათა განაიარაღონ ქართული მილიცია სამხრეთ ოსეთის რეგიონში. გამსახურდია ამბობს, რომ იქ არის 200 მილიციელი, რომელიც იცავს ქართულ სოფლებს სამხრეთ ოსეთში, მან საკდესის ცნობა დაახასიათა, როგორც ტყუილი, რომ თითქოს 12 ათასმა ქართველმა ალყა შემოარტყა სამხრეთ ოსეთის დედაქალაქ ცხინვალს, ბატონმა გამსახურდიამ თქვა:

_ ახლა, მე მივმართავ ბატონ ჯორჯ ბუშს, ე.წ. სამხრეთ ოსეთში არსებული მდგომარეობის შესახებ და ვწერ წერილში, რომ მოსკოვმა შესაძლოა, გამოიყენოს ძალა საქართველოს წინააღმდეგ და მიმართოს სამხედრო აგრესიას. მე ვთხოვ ბატონ ბუშს, დაგვეხმაროს და მოახდინოს დაწოლა ბატონ გორბაჩოვზე, რომ მან არ მოაწყოს ახალი აგრესია საქართველოს წინააღმდეგ.

ბატონმა გამსახურდიამ განაცხადა, რომ საქართველოს მილიცია არ ჩააბარებს იარაღს და იგი შიშობს, რომ საქართველოში მეტი საბჭოთა ჯარების გაგზავნის გამო ადგილი ექნება მეტ ძალმომრეობას. 2 წლის წინ 20 ქართველი დაიღუპა და უამრავი დაიჭრა, როდესაც საბჭოთა ჯარებმა იერიში მიიტანეს მშვიდობიან დემონსტრანტებზე თბილისში. ბატონმა გამსახურდიამ თქვა, რომ საქართველო არის დამოუკიდებელი სახელმწიფო. მან განაცხადა:

ჩვენ არ ვცნობთ საბჭოთა კონსტიტუციას, ჩვენ გვაქვს საკუთარი კონსტიტუცია. ჩვენ არ ვცნობთ საქართველოს, როგორც საბჭოთა კავშირის წევრს. იურიდიულად იგი არის დამოუკიდებელი სახელმწიფო, რადგან დამოუკიდებლობის დეკლარაციას ჯერ კიდევ აქვს იურიდიული ძალა.

ბატონმა გამსახურდიამ განაცხადა, რომ მას სურს გაემგზავროს მოსკოვში და შეხვდეს პრეზიდენტ გორბაჩოვს. იგი მზადაა საბჭოთა ცენტრალურ მთავრობასთან მოსალაპარაკებლად საქართველოს დამოუკიდებლობისა და საბჭოთა ჯარების საქართველოდან გაყვანის შესახებ. პრეზიდენტმა გამსახურდიამ თქვა, რომ თუმცა საქართველო არის პატარა რესპუბლიკა, მაგრამ მთავრობა იმედოვნებს, რომ საქართველო მიიზიდავს უცხოეთიდან კაპიტალდაბანდებებსა და განავითარებს ტურიზმს თავისი ეკონომიკის განვითარებისათვის. მან დასძინა, რომ საქართველო დაამყარებს ეკონომიკურ კავშირებს სხვა საბჭოთა რესპუბლიკებთან უზარმაზარი რუსეთის ფედერაციული რესპუბლიკის ჩათვლით. მან დაამატა, რომ ურთიერთობა დამყარდება ცენტრალური საბჭოთა მთავრობისაგან დამოუკიდებლად. ხაზს უსვამდა რა მის დამოუკიდებლობას, პრეზიდენტმა გამსახურდიამ განაცხადა, რომ მიმდინარე წელს საქართველო, აგრეთვე, თხოვს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციას, რომ დიპლომატიურად ცნოს საქართველო და მან მიუთითა იმაზე, რომ საბჭოთა რესპუბლიკებს უკრაინასა და ბელორუსიას ამჟამად აქვთ ადგილი გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში.

(რადიოსადგურის სტილი დაცულია)

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№14(47), 16 აპრილი, 1991 წ.]

 

 

სსრკ-ს პრეზიდენტს

მ.ს. გორბაჩოვს,

სსრკ-ს უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარეს

ა.ი. ლუკიანოვს

უკანასკნელ დღეებში ყოფილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე შემოჰყავთ საბჭოთა არმიისა და სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარების დამატებითი კონტინგენტი! მოსკოვიდან ჩამოსული პოლკოვნიკ ალექსანდროვის განცხადებით ეს ჯარები არ დაექვემდებარებიან საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს და მის მიერ დანიშნულ კომენდანტს. უფრო მეტიც, უნდობლობა გამოეცხადათ არა მარტო მათ, არამედ, აგრეთვე სსრკ-ის შინაგან საქმეთა სამინისტროს დივიზიის ნაწილებს, რომლებიც განლაგებული არიან ქ. თბილისში და რომლებსაც ნაბრძანები აქვთ დატოვონ ცხინვალი ქართულ მილიციასთან ერთად.

ოსმა ექსტრემისტებმა ყოველივე ეს აღიქვეს, როგორც მხარდაჭერა და თამამად დაიწყეს მოქმედება.

5 აპრილს 16 საათიდან დაწყებული ქართულ სოფლებს თამარაშენს, აჩაბეთს, ქემერტს, სვერს და სხვებს ოსმა ექსტრემისტებმა შინაგანი ჯარის ნაწილების მხარდაჭერით და მათი ჯავშანტრანსპორტიორებით ყველა მხრიდან შეუტიეს, დაიღუპა თამარაშენის ორი მცხოვრები ე. ელბაქიძე და ზ. მეტრეველი, ხოლო სამი დაიჭრა. იმავე ღამეს, ერედვ-ხეითის გზაზე მოკლეს მილიციის კურსანტი თ. დათაშვილი და სოფელ მერეთის მცხოვრები ვ. ტატიშვილი.

ეს არის აშკარა აგრესია საქართველოს რესპუბლიკის წინააღმდეგ, გრძელდება მისი მოსახლეობის გენოციდი. დღემდე საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭო ცდილობდა მოენახა დიალოგისა და დაზავების გზები, მაგრამ ახლა იზრდება საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღშფოთება, რასაც ემატება ეკონომიკური პირობების სერიოზული გაუარესება, ფასების ზრდა და ცენტრისმიერი ბლოკადა.

ყოველივე ამის შედეგად, „მრგვალი მაგიდის“ პოლიტიკური ორგანიზაციის, აგრეთვე საქართველოს მშრომელთა ინიციატივით რესპუბლიკაში მზადდება საყოველთაო პოლიტიკური გაფიცვა მუშების, მოსამსახურეების, რკინიგზელების, მეზღვაურებისა, რომლებიც უერთდებიან გაფიცულ სსრ კავშირის მშრომელებს და იზიარებენ ყველა მათს მოთხოვნას.

ყოფილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქთან დაკავშირებით საგაფიცვო კომიტეტები მოითხოვენ შეწყდეს სამხედრო აგრესია საქართველოს რესპუბლიკის წინააღმდეგ და განხორციელდეს შემდეგი ღონისძიებანი:

1. ყოფილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქიდან გაყვანილ იქნენ საბჭოთ არმიის ნაწილები და სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ჯარების დამატებითი კონტინგენტი, რომლებიც საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა მხარეებიდან ჩამოვიდნენ.

2. დაბრუნებულ იქნენ ცხინვალში კომენდანტი და მისი მოადგილეები, რომლებიც საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ დანიშნა.

3. დაიხუროს და გაუქმდეს როკის უღელტეხილი და გვირაბი.

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე

ზვიად გამსახურდია

თბილისი. 1991 წლის 6 აპრილი“.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№69 (89, გვ. 1; 9 აპრილი,1991 წ.].

 

 

„ვამაყობ ჩემი ქვეყნით!“

ძელი რა წყალთა ჩაგდო,

იცოდე, არ დასძირავსა.

რადგან მის რწყვითა აღზრდილა,

ამისთვის ვერ გასწირავსა“.

სულხან-საბა ორბელიანი

სულის თავისუფლება, გონების დაუოკებლობა კეთილდღეობა კი არა, მიზანია, რომლისკენაც ადამიანები ისწრაფიან და რომელსაც უკომპრომისო ბრძოლაში ძალზე იშვიათად აღწევენ. ამ ბრძოლაში ყალიბდება პიროვნება, ანუ ის, ვის კისერზედაც თავისი დამოკლეს მახვილი აღიმართება. სწორედ ამიტომ სული ჭეშმარიტ თავისუფლებას მხოლოდ მაშინ ეზიარება, როცა ახალ, უფრო დიდ პასუხისმგებლობას იტვირთებს.

დაუშვა დაუშვებელი, მოითმინო მოუთმენელი - გმირობაა. გმირობა თავისუფლებას გულისხმობს, ხოლო თავისუფლება - დიდი ადამიანის ასკეტიზმს. ძალა? ძალა სიმამაცისა და გონიერების შერწყმაა. თავისუფალი სული, დაუოკებელი გონება, გმირობა და ძალა, კომპონენტებია, რომლებიც პიროვნებას ქმნიან, პიროვნება კი მხოლოდ ადამიანთა საკეთილდღეოდ უნდა იღწვოდეს.

დიახ, პიროვნება სიკეთეს უნდა თესავდეს, ოღონდ ერთი, სიკეთეს რომ ვინმეს უზამს, სამაგიეროს მოსთხოვს; მეორე არ მოსთხოვს, მაგრამ სამუდამოდ მოვალედ დაიგულებს; მესამე, გარკვეული აზრით თავის სიქველეს მალე ივიწყებს და განუსჯელად განაგრძობს სიკეთის ქმნას. ნეტავ, ყველა ასეთი ვიყოთ. და ბოლოს, ვინც განსაკუთრებით ბეჯითია წვრილმანებში, დიდ საქმეს ვეღარ ეჭიდება. ხოლო ის, ვინც დიდ საქმეს ეჭიდება, ბევრს სძულდება, რადგან ვერ ართმევენ იმას, რაც ყველა დანარჩენს მისდამი პატივისცემით მსჭვალავს.

ძვირფასო მკითხველო, დღეს ჩვენი რუბრიკის სტუმარია ბატონი ზვიად გამსახურდია. ჩვენს ინტერვიუში საუბარი არ იქნება არც პოლიტიკაზე, არც ეკონომიკაზე, არც სამომავლო პროგნოზებზე. ჩვენი მიზანია უფრო ახლოს გაგაცნოთ ზვიად გამსახურდია, როგორც პიროვნება, ოღონდ, ერთი თხოვნა გვექნება: დავარღვიოთ ტრადიცია და არაორდინალურ პიროვნებებს დავუმეგობრდეთ არა იმისთვის, რაც მათ შეუძლიათ მოგვცენ, არამედ იმისთვის, რაც ჩვენ შეგვიძლია მათ ვუწილადოთ.

- ბატონო ზვიად!

მამაჩემისგანაც და უფრო ხანდაზმული ადამიანების წრეშიც ხშირად მსმენია ერთი ამბავი: 1957 წელს, უნივერსიტეტის პირველკურსელებისათვის რუსული ენის პედაგოგს, ბატონ გიორგი მდივანს თავისი თავი რუსულ ენაზე წარუდგენია. წამომდგარა ერთ-ერთი სტუდენტი და მოუთხოვია, მას ეს ქართულად გაეკეთებინა... იმ დღიდან ბევრმა წყალმა ჩაიარა. რა აკავშირებს პირველკურსელ ზვიად გამსახურდიასა და საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თვმჯდომარეს ზვიად გამსახურდიას?

- პირველად რომ დამაპატიმრეს, ჩვიდმეტი წლის, მე-11 კლასის მოსწავლე ვიყავი. ჩემი საქმე ასაკოვან „გამობრძმედილ“ გამომძიებელს ჩააბარეს. როდესაც საქართველოს თავისუფლებაზე, იმპერიიდან თავის დახსნაზე, ეროვნულ აღორძინებაზე ჩემი შეხედულებები მოისმინეს, ბევრი იცინეს. ბოლოს მითხრეს, გეტყობა, რომ ბავშვი ხარ, დარწმუნებული ვართ, ასაკთან ერთდ ჭკუაც მოგემატება, გონს მოეგები და ასეთ რაღაცეებზე ფიქრს სამუდამოდ თავს დაანებებო. თქვენ კარგად იყავით და ოთხმოცი წლისაც იგივეზე ვიდარდებ-მეთქი, - არ ჩამოვრჩი „უფროსებს“. მართალი მითქვამს! აგერ 52 წლის გავხდი და ზუსტად ისე მწყურია საქართველოს დამოუკიდებლობა, თავისუფლება, როგორც მაშინ!

ჩემს სიყმაწვილესთან, ალბათ, უპირველესად ეს მაკავშირებს.

- წარმოუდგენელია, რომ თქვენ და თქვენს თანამოაზრეებს მაშინ ხელისუფლების თავში მოქცევაზე გეფიქრათ. მით უმეტეს, კარგად უწყოდით, რომ დასჯის გარდა არაფერი გელოდათ.

- მართალს ბრძანებთ, ხელისუფლების თავში მოქცევაზე არასოდეს მიოცნებია, არც მდომებია. დანამდვილებით მხოლოდ ის ვიცოდი, რომ ჩემი საქმიანობისთვის მხოლოდ დავისჯებოდი. ჩემი დღევანდელი თანამდებობაც მხოლოდ ვითარებამ განაპირობა. ერის ნებამ განსაზღვრა. ამ სავარძელში ჯდომას არასოდეს ვესწრაფოდი და ეს ჩემს გარშემო მყოფმა ადამიანებმაც კარგად იციან.

- წარსულში თქვენი დევნის ამბავი ყველამ კარგად იცის, მაგრამ კონკრეტული ფაქტები უცნობია. იქნებ მოკლედ მოგვითხროთ, თუნდაც თქვენს პირველ პატიმრობაზე, გადასახლების წლებზე.

პირად არქივში ჩემი დევნისა და შევიწროვების ზღვა მასალა დამიგროვდა. ამ მასალას უეჭველად გამოვამზეურებ. პატიმრობაში, გადასახლებაში ყოფნისას ნანახს, გადატანილს ხალხი შეიტყობს. ჩემს გატეხვას იმპერია ყოველნაირად ცდილობდა. არაფერს არ თაკილობდა, რათა მრწამსი შემეცვალა, ბრძოლაზე ხელი ამეღო. მართალია, ტაქტიკური თვალსაზრისით გარკვეული უკანდახევები მქონდა, მაგრამ ჩემი იდეალებისთვის არასოდეს მიღალატია, ბრძოლა არ შემიწყვეტია და საქართველოს მომავალზე ფიქრი არასოდეს გადამიდვია.

- ჰომო ლიბერ - თავისუფალი ადამიანი, როგორია იგი თქვენთვის?

- თავისუფლება მეტაფიზიკური მცნებაა და ბევრი მას საკუთარი თავის მიღმა ეძიებს. თავისუფალი ადამიანი კი სინამდვილეში ისაა, ვინც სინდისის წინაშე მართალია. სინდისის კარნახით ცხოვრობს, იღწვის და გარემოებებს თუ სხვის დიქტატს არ ეპუება. ასეთ ადამიანს ვერაფერი დაიმონებს, იგი მუდამ თავისუფალია.

- ხალხში მოარული ერთ ნახევრად სიმართლე, ნახევრად ანეკდოტი მინდა მოგიყვეთ: მოქეიფე ქართველებს სანუკვარი სურვილის სადღეგრძლოს თქმა გადაუწყვეტიათ. ზოგმა ქონება ინატრა, ზოგმა ულამაზესი ქალები. ბოლოს სუფრასთან მჯდარი ერთი სომეხი გახსენებიათ და მისთვისაც უკითხავთ, რას ინატრებდიო. საქართველოს დამოუკიდებლობასო! - უთქვამს მას. ეს სარკაზმი არ გაშინებთ?

- ჰმ, სომეხი მეგობარიც ბევრი გვყავს და ნაკლებად მოკეთეც, რაც შეეხება ქართველს, ასეთები, ჩემი ღრმა რწმენით, ცოტანი არიან, და თუ არიან, ისინი სუფთა ქართველები არ იქნებიან.

- 1990 წელს, არჩევნების წინ, ერთი თქვენი დავალება შევასრულე. მუშაობის პროცესი კარგად მახსოვს. თქვენი მაქსიმალური მომთხოვნელობა და სიმკაცრე ბევრ თქვენს მომხრეს ხომ არ აშინებს? ანუ უფრო მეტიც, ბევრ ერთგულსაც ხომ არ გაკარგვინებთ?

- მომთხოვნელობას რაც შეეხება, ჭეშმარიტებასთან ახლოს ხართ. სიმკაცრისა კი რა მოგახსენოთ. ჩემი სიმკაცრე უფრო ვიზუალურია. პირიქით, იცით, სიმკაცრე კიდეც მინატრია. აუცილებელ სიმკაცრეს ხშირად ვერ ვიჩენ და ამ მიზეზით ბევრი რამ წამიგია... განსაკუთრებით უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარედ ყოფნისას.

- საქართველოს დღევანდელი და 1918-1921 წლების მდგომარეობის მსგავსებაზე ბევრს ლაპარაკობენ. ჩემი აზრით, მათ შორის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პრინციპული სხვაობა ისიცაა, რომ ნოე ჟორდანიას მთავრობა ათეისტური იყო.

- გეთანხმებით, ნოე ჟორდანიას მთავრობის უმთავრესი შეცდომა ის იყო, რომ მარქსისტული ათეიზმი ირწმუნა, უღალატა ილიას ჭეშმარიტი ღვთისმოსაობისა და პატრიოტიზმის გზას. ამან დაღუპა საქართველოს პირველი დამოუკიდებლი რესპუბლიკა, ქართველ ხალხს მრავალსაუკუნოვანი მსოფლმხედველობა შეურყია. მე მათ გზას სიმბოლურად „ბარაბას გზა“ ვუწოდე.

- უნივერსიტეტის სტუდენტები, როგორც ჩანს, „პირველების“ სტუმრობას შეეჩვივნენ და, რამდენადაც ვიცი, უკანასკნელი უსიამოვნო ექსცესის ერთი მიზეზთაგანი ის იყო, შეხვედრაზე ზვიად გამსახურდია რატომ არ მოვიდაო.

- სტუდენტების ერთი ჯგუფის განწყობას მთელ უნივერსიტეტს ნუ მივაწერთ. ეს ჯგუფი ე.წ. „კანონიერი ქურდების“ კულტს ნერგავს. მას სათავეში ზოგიერთი ლექტორი უდგას, რომლებსაც მოსკოვის ჯაშუშებს ვუწოდებთ. მათი მიზანია ჩვენი ახალგაზრდები კრიმინალებად და ნარკომანებად აქციონ, ასეთები ხომ ნაკლებად საშიშნი იქნებიან მოსკოვისთვის. ახალგაზრდების გახრწნას, გადაგვარებას არავის დავანებებთ. ივანე ჯავახიშვილის უნივერსიტეტში „კანონიერი ქურდების“ და მაფიების ადგილი არ არის. დავით აღმაშენებლის და რუსთაველის ქვეყანაში ისინი ვერ იბოგინებენ.

- გამომცემობა „საქართველომ“ გამოსცა ბოდლერის თქვენეული თარგმანი. ეს კონკრეტული ავტორისადმი სიმპათიაა, თუ იმ ლიტერატურული მიმდინარეობით „გახელება“ (ტოლსტოის შექსპირი „ახელებდა“), რომელსაც ბოდლერი ეკუთვნის?

- რაც შეეხება ბოდლერს, ეს ახალგაზრდობის დროინდელი თარგმანებია. მე ისინი დავხვეწე და გამოვეცი, რათა ხალხს ჩემი, ასე ვთქვათ, ლიტერატურული ბიოგრაფიის კიდევ ერთი ფაქტი სცოდნოდა. ბოდლერი სიმბოლისტების სულიერი მამა იყო, ხოლო სიმბოლიზმმა რა გამოძახილი ჰპოვა ქართულ ლიტერატურაში, ყველას კარგად მოეხსენება. გარდა ამისა, მინდოდა მკითხველი ამ შესანიშნავი ავტორის სულიერ სამყაროს გასცნობოდა.

- დაისტამბა აგრეთვე თქვენი წიგნი, რომელშიც გენიალური „ვეფხისტყაოსანი“ სრულიად ახლებურადაა წაკითხული. პროფესიონალ ლიტერატორებთან საუბარში წინასწარი ვარაუდიც გამოითქვა, რომ იგი ისეთივე რევოლუციური იქნება, როგორც თავის დროზე იოანე -ზოსიმეს „ქებაის“-ს ახლებური გააზრება.

- ჩემს ნამუშევარზე მე თვითონ ვერაფერს ვიტყვი, მაგრამ მიზანი მართლაც რევოლუციური მქონდა. სასურველი იქნებოდა, რომ ამ წიგნთან დაკავშირებით რუსთველოლოგებმა თავიანთი აზრი გამოთქვან.

- „მთვარის მოტაცების“ რეალური მსოფლმხედველობა საკვანძო მომენტში გამოჩნდა: „ახალი ხელისუფლების“ წარმომადგენელი საკუთარი ხელით კლავს მამას... დიდოსტატს იგი შეაცვლევინეს. ეს პირველი და უკანასკნელი ძალადობა არ ყოფილა.

- „მთვარის მოტაცების“ საკვანძო მომენტი - „ახალი ხელისუფლების“ წარმომადგენლის მიერ საკუთარი მამის მოკვლის ეპიზოდი, მამაჩემის უკითხავად შეცვალეს. ყველაზე აღმაშფოთებელი სწორედ ეს იყო. ავტორის დაჟინებული პროტესტებიც არ იღეს ყურად. საბედნიეროდ, ჩვენ შევძელით ამ წიგნის პირვანდელი სახით გამოცემა.

- თქვენი ბიბლიოთკის უძვირფასესი წიგნი დაგვისახელეთ.

- ჩემი ბიბლიოთეკის უძვირფასესი წიგნია ბიბლია, სახარება, იესო ქრისტე.

- უცხოელს საქართველოში უპირველესად რის ნახვას ურჩევდით?

- უცხოელს საქართველოში, უპირველეს ყოვლისა, თბილისის, ქუთაისისა და გელათის შემდეგ, ჩვენი წმინდა ადგილების დათვალიერებას ვურჩევდი.

- ბატონი მერაბი, მისივე თქმით, თქვენი „ქრისტესმიერი ძმა“, მოახლოებულ ... დღეს, როგორ მოგილოცავდათ?

- მერაბი რომ ცოცხალი ყოფილიყო, საქართველოში დღეს სულ სხვა ვითარება იქნებოდა. მერაბი ძალზე დააკლდა ეროვნულ მოძრაობას, მთელ საქართველოს და ყველაზე მეტად - მე, დიახ, ყველაზე მეტად - მე.

- გაგვიმხილეთ რაიმე ისეთი, რაც ჟურნალისტებისათვის ჯერ არ გითქვამთ.

- რა გაგიმჟღავნოთ? იმპერია სამაჩაბლოში ჯარის შემოყვანას, ახალ სისხლისღვრას გეგმავს. ჩვენ ყველაფერს გავაკეთებთ, რათა ეს არ დავუშვათ. მაპატიეთ, რომ სასიხარულოს ვერაფერს გეუბნებით.

ესაუბრა

დავით დემეტრაშვილი“.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№69 (89), გვ. 8; 9 აპრილი,1991 წ.].

 

 

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს

პირველი სესიის საგანგებო სხდომა

9 აპრილს გაიმართა საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს პირველი სესიის საგანგებო სხდომა. მის დაწყებამდე შეკრებილებმა წუთიერი დუმილით პატივი მიაგეს საქართველოს შვილების ხსოვნას, რომლებიც ემსხვერპლნენ თბილისში 1989 წლის 9 აპრილის ტრაგიკულ მოვლენებს.

დღის წესრიგის მთავარი საკითხი იყო საქართველოს სახელმწიფო დამოუკიდებლობის აღდგენა. მისი დამოუკიდებლობის შესახებ 1918 წლის 26 მაისის აქტის საფუძველზე. ამ საკითხის გამო მოხსენება გააკეთა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარემ ზვიად გამსახურდიამ. ისტორიული ექსკურსის შემდეგ მან დაწვრილებით გააანალიზა თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის ქართველი ხალხის ბრძოლის ყველა პერიპეტია, რომელიც დაიწყო მაშინვე, როგორც კი რუსეთის იმპერიამ გასული საუკუნის დამდეგს მოახდინა საქართველოს ანექსია და გააუქმა მისი სახელმწიფოებრიობა.

ბატონმა ზვიად გამსახურდიამ წაიკითხა საქართველოს სახელმწიფო დამოუკიდებლობის აქტის პროექტი. მის განხილვაში მონაწილეობდნენ დეპუტატები ნოდარ ნათაძე, აპოლონ სილაგაძე, ნინო ჯავახიშვილი, ალიკო მელაძე, საქართველოს რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრი - გიორგი ხოშტარია, დეპუტატი - გრიგოლ მარგიანი, მზექალა შანიძე, რუსლან ღონღაძე, ლევან ალექსიძე და სხვები.

უზენაესმა საბჭომ ერთხმად მიიღო ეს ნანატრი, ჭეშმარიტად ისტორიული დოკუმენტი და თავისი ნება დაადასტურა ხანგრძლივი ტაშით და ოვაციებით. დარბაზში საზეიმოდ აგუგუნდა საქართველოს რესპუბლიკის ჰიმნი „დიდება“.

ეს ღირსშესანიშნავი დღე საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიისა და მისი მეთაურის, სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქის, უწმინდესისა და უნეტარესის - ილია II-ის სახელით, დამსწრეთ მიულოცა უზენაესი საბჭოს წევრმა, ქაშუეთის ეკლესიის წინამძღვარმა მამა არჩილმა. მან აღნიშნა, რომ საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვება დაემთხვა ივერიის ღვთისმშობლის ხატის ხსენებას, რომლის პატივსაცემად დღეს სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქი ლოცვას აღავლენს მცხეთაში. ეს უაღრესად სიმბოლურია, რადგან ივერიის ღვთისმშობელი მფარველობს საქართველოს და სწორედ მან აჩუქა საქართველოს დდი ხნის ნანატრი თავისუფლება.

სესიაზე მიიღეს მიმართვები მსოფლიოს ხალხებისა და სსრ კავშირის პრეზიდენტის მ. გორბაჩოვისადმი, რომელთა ტექსტი წაიკითხა თედო პაატაშვილმა.

საქართველოში მცხოვრებ ებრაელთა სახელით რესპუბლიკის უზენაეს საბჭოს მიესალმა მწერალი გურამ ბათიაშვილი. მან წაიკითხა ქართველ ებრაელთა მიმართვა სხვა ქვეყნებში მცხოვრებ ყველა ებრაელისადმი და მოწოდება, მსოფლიო საზოგადოებრიობას გააგებინონ სიმართლე საქართველოზე, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის მისი ხალხის ბრძოლაზე.

გულთბილად მიესალმა შეკრებილთ ინგუში ხალხის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ლიდერი ისა კაძოევი და გულითადად მიულოცა ქართველ ხალხს ეს ღირსშესანიშნავი დღე. მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ინგუში ხალხი გულწრფელად სოლიდარობს ქართველ ძმებს თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში. მან მოუწოდა კავკასიის ყველა ქრისტიან და მუსლიმან ხალხებს მხარი დაუჭირონ თავისუფალ საქართველოს.

შემდეგ უზენაესმა საბჭომ მიიღო კანონი საქართველოს რესპუბლიკის კონსტიტუციისა და კანონმდებლობის მოქმედების შესახებ. საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თვმჯდომარის პირველი მოადგილის, აკაკი ასათიანის წინადადებით სესიამ ერთხმად მიიღო დადგენილება საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობის შემოღების შესახებ.

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოსა და მთავრობის წევრებმა ხელი მოაწერეს საქართველოს სახელმწიფო დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტს.

ამით საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს მორიგმა სხდომამ მუშაობა დაამთავრა.

საქინფორმი“.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№70 (90), გვ. 2; 10 აპრილი, 1991 წ.].

 

 

საქართველოს სახელმწიფოებრივი

დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი

საქართველოს სახელმწიფოებრიობა, რომელიც საუკუნეთა სიღრმეში იღებს სათავეს, ქართველმა ერმა მე-19 საუკუნეში დაკარგა რუსეთის იმპერიის მიერ საქართველოს ანექსიისა და სახელმწიფოებრიობის გაუქმების შედეგად. ქართველი ხალხი არასოდეს შეჰგუებია თავისუფლების დაკარგვას. 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტის გამოცხადებით აღდგა საქართველოს გაუქმებული სახელმწიფოებრიობა. შეიქმნა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა მრავალპარტიულობის საფუძველზე არჩეული ხელისუფლების წარმომადგენლობითი ორგანოებითა და კონსტიტუციით.

1921 წლის თებერვალ-მარტში საბჭოთა რუსეთმა უხეშად დაარღვია საქართველო-რუსეთის 1920 წლის 7 მაისის სამშვიდობო ხელშეკრულება და შეიარაღებული აგრესიის გზით მოახდინა თავის მიერვე ცნობილი საქართველოს სახელმწიფოს ოკუპაცია, რასაც შემდგომში მოჰყვა მისი ფაქტობრივი ანექსია.

საქართველო საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში ნებაყოფლობით არ შესულა, ხოლო მისი სახელმწიფოებრიობა დღესაც არსებობს. დამოუკიდებლობის აქტი და კონსტიტუცია დღესაც იურიდიული ძალის მქონეა, ვინაიდან დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობას კაპიტულაციაზე ხელი არ მოუწერია და განაგრძობდა მოღვაწეობას ემიგრაციაში.

საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში საქართველოს იძულებითი ყოფნის მთელი პერიოდი აღინიშნა სისხლიანი ტერორით და რეპრესიებით, რისი უკანასკნელი გამოვლინებაც იყო 1989 წლის 9 აპრილის ტრაგედია. ფარული ომი საქართველოს წინააღმდეგ დღესაც გრძელდება. მისი მიზანია დააბრკოლოს საქართველოს სწრაფვა თავისუფლებისა და დემოკრატიისაკენ.

1990 წლის 28 ოქტომბერს მრავალპარტიული დემოკრატიული გზით არჩეული საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭო, ეყრდნობა რა 1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმით გამოხატულ საქართველოს მოსახლეობის ერთსულოვან ნებას, საქვეყნოდ აცხადებს საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენას საქართველოს დამოუკიდებლობის 1918 წლის 26 მაისის აქტის საფუძველზე.

საქართველოს სუვერენული რესპუბლიკის ტერიტორია ერთიანი და განუყოფელია. მის ტერიტორიაზე უზენაესია მხოლოდ საქართველოს რესპუბლიკის კონსტიტუცია და ხელისუფლება. ყოველი მოქმედება, მიმართული საქართველოს რესპუბლიკის ხელისუფლების უზენაესობის შეზღუდვის ან ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევისაკენ, ჩაითვლება სუვერენული სახელმწიფოს საშინაო საქმეებში ჩარევად და აგრესიად, საერთაშორისო სამართლის ნორმების უხეშ დარღვევად.

საერთაშორისო სამართლის პრიმატი საქართველოს რესპუბლიკის კანონების მიმართ და მისი ნორმების პირდაპირი მოქმედება საქართველოს ტერიტორიაზე ცხადდება საქართველოს რესპუბლიკის ერთ-ერთ ძირითად კონსტიტუციურ პრინციპად.

საქართველოს რესპუბლიკა, ისწრაფვის რა დაიკავოს ღირსეული ადგილი მსოფლიოს სახელმწიფოთა თანამეგობრობაში, აღიარებს და თანაბრად უზრუნველყოფს საერთაშორისო სამართლით გათვალისწინებულ ადამიანის, ეროვნული, ეთნიკური, რელიგიური და ენობრივი ჯგუფების ყველა ძირითად უფლებასა და თავისუფლებას, როგორც ამას მოითხოვს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდება, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია, საერთაშორისო პაქტები და კონვენციები.

საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენა სრულად შეესაბამება გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდებას, ჰელსინკისა და ვენის აქტებს, რომლებიც აღიარებენ და განამტკიცებენ ყველა ხალხის უფლებას - დამოუკიდებლად განაგოს თავისი ქვეყნის პოლიტიკური ბედი.

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭო იმედოვნებს, რომ სახელმწიფოთა საერთაშორისო თანამეგობრობა არ დარჩება გულგრილი ქართველი ხალხის კანონიერი და სამართლიანი ნაბიჯისადმი და აღიარებს საქართველოს აღორძინებულ სახელმწიფოებრივ დამოუკიდებლობას, რაც საქართველოს უშიშროების ერთ-ერთი ყველაზე მტკიცე გარანტია იქნება.

9 აპრილი, 1991 წელი“.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№70 (90), გვ. 1; 10 აპრილი, 1991 წ.].

 

 

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის

ბატონ ზვიად გამსახურდიას გამოსვლა

პატივცემულო დეპუტატებო!

პატივცემულო სტუმრებო!

პატივცემულო საზოგადოებავ!

დღეს ჩვენ უნდა ვიმსჯელოთ ჩვენი ერის, ჩვენი რესპუბლიკის მომავალ ბედზე, მის იურიდიულ, სამართლებრივ სტატუსზე, ჩვენ უნდა შევაჯამოთ ჩვენი გამოცდილება ამ მიმართულებით და გადავწყვიტოთ, თუ რა გზას დავადგეთ დღევანდელ რთულ პოლიტიკურ სიტუაციაში, რათა დავიცვათ ჩვენი ქვეყნის სუვერენიტეტი, ჩვენი ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ბრძოლის მონაპოვარი. ვიდრე უშუალოდ დღევანდელი დღის პოლიტიკურ და სამართლებრივ პრობლემებზე გადავიდოდეთ, გავაკეთებ მცირეოდენ ისტორიულ ექსკურსს, შეგახსენებთ საყოველთოდ ცნობილ ისტორიულ ფაქტებს, რომელთაც უდიდესი მნიშვნელობა აქვთ დღევანდელობისათვის.

როგორც ცნობილია, 1918 წლის 26 მაისს საქართველოს ეროვნულმა საბჭომ გამოაცხადა ქვეყნის დამოუკიდებლობა და შექმნა დემოკრატიული რესპუბლიკა. ამიერკავკასიის სეიმი, რომელიც თურქეთთან გამწვავებულმა ურთიერთობამ კრიზისის წინაშე დააყენა, იმავე დღეს დაიშალა.

ეროვნული საბჭო ჯერ კიდევ 1917 წლის ნოემბერში აირჩია საქართველოს პირველმა ეროვნულმა ყრილობამ.

საქართველოს ეროვნულმა საბჭომ მიიღო დამოუკიდებლობის აქტი, რომელშიც ნათქვამი იყო:

1. ამიერიდან საქართველოს ხალხი სუვერენულ უფლებათა მატარებელია და საქართველო სრულუფლებიანი დამოუკიდებელი სახელმწიფოა.

2. დამოუკიდებელი საქართველოს პოლიტიკური ფორმა დემოკრატიული რესპუბლიკაა.

3. საერთაშორისო ომიანობაში საქართველო მუდმივი ნეიტრალური სახელმწიფოა.

4. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა თავის საზღვრებში თანასწორად უზრუნველყოფს ყველა მოქალაქის სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებებს განურჩევლად ეროვნებისა, სარწმუნოებისა, სოციალური მდგომარეობისა და სქესისა.

5. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა განვითარების თავისუფალ ასპარეზს გაუხსნის მის ტერიტორიაზე მოსახლე ყველა ერს“.

საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ეროვნულ საბჭოს დაეკისრა საკანონმდებლო სახელმწიფო ორგანოს ფუნქციაც. შეიქმნა კოალიციური მთავრობა.

1919 წლის მარტში ეროვნული საბჭო შეცვალა დამფუძნებელმა კრებამ, რომლის არჩევნებში მონაწილეობდა ამომრჩეველთა 60%-ზე მეტი.

დამფუძნებელმა კრებამ დაადასტურა საქართველოს დამოუკიდებლობა და დემოკრატიული რესპუბლიკის გამოცხადება.

ქართული სახელმწიფოებრიობის აღდგენას დიდის აღტაცებით შეხვდა ქართველი ხალხი. საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას ჰქონდა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ყველა ატრიბუტი და მისი მთავრობა მძიმე საშინაო და საგარეო ვითარების მიუხედავად თავის ფუნქციებს ასრულებდა.

ამ მთავრობის მიერ განხორციელებული აქციებიდან უპირველესად უნდა აღინიშნოს საქართველოს სახელმწიფო საზღვრების დადგენა, საქართველოს სახელმწიფო ენად ქართული ენის გამოცხადება (1918 წლის სექტემბერი), სკოლისა და სახელმწიფო მმართველობის ორგანოების გაეროვნულება, ეროვნულ უმცირესობათათვის სკოლების გახსნა, მათი ენების პატივისცემა.

გატარდა სასამართლო რეფორმა, შეიქმნა სახალხო გვარდია და რეგულარული არმია, ჩამოყალიბდა ერობები (ადგილობრივი მმართველობის ორგანოები), პროფკავშირები, განხორციელდა ზოგიერთი ღონისძიება მუშათა ცხოვრების გასაუმჯობესებლად. მკვეთრად გაიზარდა სკოლების რაოდენობა, მემამულეებისათვის ჩამორთმეული მიწების მნიშვნელოვანი ნაწილი გლეხებს მიეყიდა. საქართველოს დამფუძნებელმა კრებამ 1921 წლის 21 თებერვალს მიიღო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის ორიენტაცია იმჟამად საგარეო პოლიტიკაში გერმანიისაკენ იხრებოდა, რაც კონკრეტული ვითარების გარდუვალობით იყო ნაკარნახევი. ამას კი საბჭოთა რუსეთის მხრიდან მწვავე რეაქცია მოჰყვა. ვ.ი. ლენინი ამ მოვლენას გერმანიის მიერ საქართველოს სრულ დაპყრობასა და ოკუპაციასაც კი უწოდებდა ( იხ. ვ.ი. ლენინი, თხზ., ტ. 28, გვ. 78).

გერმანელებმა მალე დატოვეს საქართველო. 1918 წლის დამლევს საქართველოში ინგლისის ჯარები შემოვიდნენ, როგორც გერმანელებს, ისე ინგლისელებს საქართველოს მიმართ, თავისთავად ცხადია, საკუთარი პოლიტიკური და ეკონომიკური ინტერესები ამოძრავებდათ, მაგრამ ეს არ იყო ოკუპაცია დაპყრობის გაგებით, ვინაიდან არც გერმანიას, არც ინგლისს საქართველოს დამოუკიდებლობა არ გაუუქმებიათ. საქართველოს მთავრობას არ შეუწყვეტია პოლიტიკური თუ დიპლომატიური ბრძოლა ინგლისის უშუალო ოკუპაციისაგან მისი ნაწილის - აჭარის გათავისუფლებისათვის. წასვლის წინ (1920 წლის ზაფხული) ინგლისელებმა ბათუმი და მისი ოლქი საქართველოს გადასცეს (თუმც ზოგი მოსაზრებით სწორედ ამან გაუხსნა ხელი საბჭოთა რუსეთს საქართველოს ანექსიისათვის).

საქართველოს რესპუბლიკის დამოუკიდებლობას თავიდანვე უარყოფითად შეხვდა საბჭოთა რუსეთის ხელმძღვანელობა. ეს კარგად ჩანს გ.ვ. ჩიჩერინისა და მისი მოადგილის ლ.მ. კარახანის განცხადებიდან: „ჩვენ არ აგვიღია ვალდებულება გვეცნო საქართველოს დამოუკიდებლობა“ (გ.ვ. ჩიჩერინი); „საბჭოთა სახალხო კომისარიატი არ ცნობს არც საქართველოს დამოუკიდებლობას, არც საქართველოს დიპლომატიურ წარმომადგენლობას, არც საქართველოს მთავრობას, რომელსაც საბჭოთა ხელისუფლება მიიჩნევს რუსეთის კანონიერი ხელისუფლების წინააღმდეგ მებრძოლ მეამბოხეთა ჯგუფად“ (ლ.მ. კარახანი).

ასეთი პოზიციის მიუხედავად, 1918 წლის 18 ივლისს მომხდარი მემარცხენე ესერების ამბოხების გამო სერიოზულად გართულებული საერთაშორისო მდგომარეობის გავლენით, საბჭოთა რუსეთის მთავრობამ თანხმობა განაცხადა არაპირდაპირ ეცნო საქართველოს დამოუკიდებლობა. 1918 წლის 27 აგვისტოს რუსეთ-გერმანიის დამატებითი ხელშეკრულების მე-13 მუხლით საბჭოთა რუსეთი ეთანხმებოდა იმას, რომ „გერმანია საქართველოს ცნობს დამოუკიდებელ სახლმწიფოებრივ ორგანიზმად“.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პოლიტიკური და იურიდიული ინსტიტუტების სტაბილურობის მიუხედავად, ამ პერიოდში არა მარტო საბჭოთა რუსეთი, არამედ დასავლეთის ქვეყნებიც თავს იკავებდნენ საქართველოს დამოუკიდებლობის იურიდიული აღიარებისაგან. დასავლეთის სახელმწიფოები საქართველოს საკითხს რუსეთთან ურთიერთობის კონტექსტში განიხილავდნენ. მათ არ სურდათ რუსეთთან დამოკიდებულების გართულება საქართველოს გამო. პარიზის საზავო კონფერენციამ ამ მოტივით შეიკავა თავი მიეღო რაიმე გადაწყვეტილება საქართველოს შესახებ (გამონაკლისს შეადგენდა არგენტინა, რომელმაც საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა 1919 წლის 13 სექტემბერს ცნო).

მდგომარეობა არსებითად შეიცვალა მას შემდეგ, რაც საქართველოს დამოუკიდებლობა თვით საბჭოთა რუსეთმა აღიარა დე იურედ. ეს აღიარება, რომელიც ამ ორ ქვეყანას შორის 1920 წლის 7 მაისს დადებულ ხელშეკრულებას მოჰყვა, აღორძინებული ქართული სახელმწიფოს ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს პოლიტიკურ მოვლენად იქცა.

1920 წლის დამდეგისათვის წითელმა არმიამ დაამარცხა დენიკინის არმია და ამიერკავკასიის საზღვრებს მოადგა. მხარის გასაბჭოების პერსპექტივა რეალური გახდა. საბჭოთა მთავრობას ჯერ კიდევ 1917 წლის დამლევს მიაჩნდა შესაძლებლად საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვება ამიერკავკასიაში. სწორედ ამ მიზნით მოავლინეს კავკასიაში საგანგებო კომისრად ს.გ. შაუმიანი.

1920 წლის 17 მარტს ვ.ი. ლენინი გ.კ. ორჯონიკიძეს დეპეშით აუწყებდა: „ბაქოს აღება ჩვენთვის უაღრესად, უაღრესად საჭიროა. მთელი ღონისძიებანი აქეთ წარმართეთ. ამასთან აუცილებელია, განცხადებებში უაღრესი დიპლომატიურობა გამოიჩინოთ და მაქსიმალურად დარწმუნდეთ მტკიცე ადგილობრივი საბჭოთა ხელისუფლების მომზადებაში. იგივე ეხება საქართველოს, თუმცა, გირჩევთ, მას კიდევ უფრო ფრთხილად მოეპყროთ, ჯარების გაყვანაზე შეუთანხმდით მთვარსარდალს. ლენინი“.

1920 წლის აპრილის დამლევს საბჭოთა ხელისუფლება დამყარდა აზერბაიჯანში. XI არმიის ხელმძღვანელობამ მაშინვე დააყენა საქართველოში შეჭრის საკითხი. სწორედ ამ დროს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის ინიციატივით დაიწყო მოლაპარაკება საბჭოთა რუსეთთან სამშვიდობო ხელშკრულების დადების თობაზე. საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობა იმედოვნებდა, რომ ხელშეკრულება დაიცავდა საქართველოს წითელი არმიის შემოტევისაგან. იგი ხელსაყრელი იყო საბჭოთა მხარისათვისაც, რომელიც იმ დროს პოლონეთისა და გენერალ ვრანგელის თეთრგვარდიელი არმიების იერიშებს იგერიებდა. საზავო ხელშეკრულება შესაძლებლობას აძლევდა საბჭოთა რუსეთს მთელი ძალები მიემართა პოლონეთისა და ვრანგელის წინააღმდეგ.

საბჭოთა რუსეთსა და საქართველოს შორის 1920 წლის 7 მაისს დადებული ხელშეკრულება შემუშავდა და ძალაში შევიდა საერთაშორისო სამართლის ნორმების დაცვით. ვ.ი. ლენინი ამ ხელშეკრულებას ახასიათებდა, როგორც „მეგობრობის ხელშეკრულებას“ (იხ. „უფლებამოსილებანის“ ტექსტი, რომელიც ვ.ი. ლენინისა და გ.ვ. ჩიჩერინის ხელმოწერებით 1920 წლის 7 მაისს გადაეცა ლ.მ. კარახანს).

ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს ლ.მ. კარახანმა (რომელსაც ვ.ი. ლენინის მიერ მიცემული რწმუნება ჰქონდა) და საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრმა გ.ი. ურატაძემ, მხარეთა შეთანხმებით იგი სავალდებულო ხდებოდა ხელმოწერისთანავე. საგანგებო რატიფიკაციის გარეშე ხელშეკრულების საერთაშორისო სამართლებრივ ნამდვილობაში არასოდეს ეჭვი არ შეუტანიათ არც საქართველოსა და არც საბჭოთა რუსეთის კომპეტენტურ ორგანოებს.

საბჭოთა რუსეთმა, რომელიც ერთა თავისუფალი თვითგამორკვევის პრინციპით ხელმძღვანელობდა, ამ ხელშეკრულებით ყოველგვარი პირობის გარეშე ცნო საქართველოს დამოუკიდებლობა და თავისუფლება. (მუხ I.). საბჭოთა რუსეთი ვალდებულებას კისრულობდა არ ჩარეულიყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საშინაო საქმეებში. (მუხ. II) ორივე მხარე კისრულობდა ვალდებულებას არ დაეშვა თავიანთ ტერიტორიებზე მეორე მხარისადმი მტრულად განწყობილი ორგანიზაციებისა და შეიარაღებული ძალების მოქმედება (მუხლები V და VI).

ხელშეკრულებას ერთვოდა განსაკუთრებული საიდუმლო დამატება, რომლის ძალით საქართველოს კომუნისტურ ორგანიზაციებს ლეგალური მუშაობის, კერძოდ, კომუნისტური პროგრამის საჯარო პროპაგანდის, კრებების მოწვევისა და საგამომცემლო საქმიანობის უფლება ეძლეოდათ.

ამრიგად, 1920 წლის ხელშეკრულება რუსეთის ყოფილი იმპერიის ხალხთა თანასწორუფლებიანობის ლენინური პრინციპების დადასტურებას წარმოადგენდა. ეს იყო უმნიშვნელოვანესი სამართლებრივი აქტი, რომელიც განამტკიცებდა საქართველოს დამოუკიდებლობის სამართლებრივ სტატუსს საერთაშორისო მასშტაბით, საფუძველს უყრიდა ახალ თანასწორუფლებიან ურთიერთობას ქართველ და რუს ხალხებს შორის. ხელშეკრულება უდავოდ ხელს უწყობდა ახალგაზრდა სახელმწიფოს სუვერენიტეტისადმი პატივისცემის გაზრდას. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისადმი ევროპის საზოგადოებრივი აზრის პოზიტიური დამოკიდებულება განამტკიცა მეორე ინტერნაციონალის ბელადების ვიზიტმაც, რომლებიც 1920 წლის შემოდგომაზე ეწვივნენ საქართველოს, რათა პირადად გაცნობოდნენ მსოფლიოში პირველი სოციალ-დემოკრატიული დამოუკიდებელი მთავრობის პრაქტიკულ საქმიანობას.

ამის შედეგი ის იყო, რომ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა ცნეს: გერმანიამ (1920 წლის 24 სექტემბერი), ბელგიამ, საფრანგეთმა, ინგლისმა, იტალიამ, იაპონიამ (1921 წლის 27 იანვარი), პოლონეთმა (1921 წლის 22 იანვარი), ავსტრიამ (1921 წლის 17 თებერვალი), რუმინეთმა (1921 წლის 18 თებერვალი), ლუქსემბურგმა (1921 წლის 23 თებერვალი), მექსიკამ (1921 წლის 14 აპრილი) და სხვა, ამგვარად, უცხო ქვეყნების მიერ საქართველოს დამოუკიდებელი რესპუბლიკების ცნობა საქართველოს გასაბჭოების შემდეგაც გრძელდებოდა.

მაგრამ დიდი ქვეყნების, განსაკუთრებით დიდი ბრიტანეთის მმართველი წრეები უკვე სამოქალაქო ომში გამარჯვებულ რუსეთთან ურთიერთობის პოლიტიკურ შერბილებას აძლევდნენ უპირატესობას და ამიტომ, საქართველოს რესპუბლიკის პრობლემებს, ოფიციალურად, რუსეთის საშინაო საქმედ აღიარებდნენ. ისინი კარგად ხედავდნენ, რომ საბჭოთა რუსეთი საბოლოოდ ვერ შეურიგდებოდა საქართველოს დამოუკიდებლობას. ამ ორ ქვეყანას შორის ომი გარდაუვალი ჩანდა. ევროპის ქვეყნები საქართველოსადმი რეალურ დახმარებას უპერსპექტივოდ თვლიდნენ. ეს აგრეთვე ერთ-ერთი მიზეზი იყო იმისა, რომ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა ერთა ლიგაში არ მიიღეს. ამ გარემოებამ ხელი შეუწყო საქართველოს მიმართ საბჭოთა რუსეთის პოლიტიკის გააქტიურებას. საქართველოში საბჭოთა რუსეთის პირველივე ელჩობა, რომელსაც ს.მ. კიროვი ხელმძღვანელობდა, მიზნად ისახავდა, რომ თვით საქართველოში შეემზადებინა ნიადაგი დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის დასამხობად. აქ მთავარი როლი განეკუთვნებოდა საქართველოს კომუნისტურ პარტიას, რომელსაც მოღვაწეობის ფართო ასპარეზი გაუხსნა 1920 წლის მაისის ხელშეკრულებამ. მაგრამ ბოლშევიკთა გავლენა ქართველ ხალხზე იმდენად უმნიშვნელო იყო, რომ მათ ვერ შეძლეს მისი უმრავლესობის დარწმუნება საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის დამხობისა და საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების აუცილებლობაში.

მიუხედავად ამისა, რკპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის კავკასიის ბიურო და XI წითელი არმიის ხელმძღვანელობა ცდილობდნენ დაუყოვნებლივ დაემყარებინათ საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლება. ისინი არ ითვალისწინებდნენ არც საერთაშორისო ვითარებას, არც საკუთრივ საქართველოს პოლიტიკურ მდგომარეობას და, რაც მთავარია, არც იმას, რომ საბჭოთა რუსეთმა ოფიციალურად ცნო საქართველოს დამოუკიდებლობა.

წითელი არმია საქართველოს გასაბჭოებას შეეცადა აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისთანავე. 1920 წლის მაისში იგი შემოიჭრა კიდეც საქართველოს ტერიტორიაზე. პირველი ცდა წარუმატებლად დამთავრდა. შემდგომი ცდები აღკვეთა 1920 წლის 7 მაისის ხელშეკრულებამ. 1920 წლის 4 მაისს ვ.ი. ლენინი და ი.ბ. სტალინი ატყობინებდნენ გ.კ. ორჯონიკიძეს: „ცენტრალური კომიტეტი გავალებთ გამოიყვანოთ ნაწილები საქართველოს ფარგლებიდან საზღვარზე და თავი შეიკავოთ საქართველოზე შეტევისაგან. თბილისთან მოლაპარაკების შემდეგ ცხადია, რომ საქართველოსთან ზავი გამორიცხული არ არის“. (ვ.ი. ლენინი, თხზ., ტ. 35, გვ.474).

რკპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის კავბიურომ საქართველოს გასაბჭოება კვლავ შესაძლებლად მიიჩნია სომხეთში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ. 15 დეკემბერს გ.კ. ორჯონიკიძემ ვ.ი. ლენინს შეატყობინა: გადავწყვიტეთ, წითელმა არმიამ საქართველოს საზღვარი ხვალვე გადალახოსო. იმავე დღეს ვ.ი. ლენინმა და ლ.დ. ტროცკიმ გ.კ. ორჯონიკიძეს აცნობეს: „ეს ძირეულად ეწინააღმდეგება ცენტრალური კომიტეტის გადაწყვეტილებას. შეიძლება დამღუპველი შედეგი მოჰყვეს. ცენტრალური კომიტეტი არავითარ შემთხვევაში არ დამრთავს ნებას. კატეგორიულად მოვითხოვთ გადაწყვეტილების შესრულების შეჩერებას და გაუქმებას“. (ვ.ი. ლენინი, თხზ., ტ.44, გვ. 373).

როგორც ვხედავთ, საბჭოთა რუსეთის ხელმძღვანელობა მაშინ მიზანშეუწონლად მიიჩნევდა საქართველოს გასაბჭოებას, რადგან ამას შეიძლებოდა საერთაშორისო გართულება მოჰყოლოდა.

1921 წლის 2 იანვარს გ.კ. ორჯონიკიძე და ს.მ. კიროვი კავბიუროს სახელით რკპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტისადმი წარდგენილ მოხსენებით ბარათში კვლავ ასაბუთებდნენ საქართველოს დაუყოვნებლივი გასაბჭოების აუცილებლობას. საქართველო, აცხადებდნენ ისინი, გადაიქცა ამიერკავკასიის კონტრრევოლუციის ბაზად და დახმარებას უწევს საბჭოთა რესპუბლიკის ყველა მტრულ ძალას. რკპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის 1921 წლის 12 იანვრის პლენუმმა განიხილა ეს მოხსენებითი ბარათი და კვლავ ნაადრევად მიიჩნია წითელი არმიის მეშვეობით საქართველოში ხელისუფლების დამყარება.

საქართველოს გასაბჭოებას დაჟინებით მოითხოვდა მე-11 არმიის სამხედრო რევოლუციური საბჭო. XI არმიის სარდალმა ა.ი. ჰეკერმა ჯერ კიდევ 1920 წლის 18 დეკემბერს კავკასიის ფრონტის რევოლუციურ სამხედრო საბჭოს წარუდგინა მოხსენება, რომელშიც ჩამოყალიბებული იყო მოსაზრება, „თუ რა პირობებში უნდა მომხდარიყო საქართველოში შეჭრა“. დოკუმენტში აღიარებულია, რომ საქართველოს მოსახლეობა მტრულად არის განწყობილი წითელი არმიის მიმართ. ა.ი. ჰეკერი წერდა: „საქართველოზე თავდასხმა და თბილისზე შეტევა უნდა მოხდეს მხოლოდ და მხოლოდ კარგი მომზადების შემდეგ, რათა სასწრაფოდ მოვუთავოთ ხელი თბილისის ხალხს“. მისი აზრით, თუ მე-11 არმიის რევოლუციური სამხედრო საბჭო მიიღებს იმის რეალურ გარანტიებს, რომ ქიაზიმ ყარაბექირის ჯარები ჩვენს მიმართ მეგობრულად განეწყობიან, საქართველოს და, უპირველეს ყოვლისა, თბილისის ოკუპაციის პრობლემა უფრო რეალური გახდება“.

1921 წლის დამდეგს საბჭოთა რუსეთისათვის შექმნილ ხელსაყრელ საერთაშორისო ვითარებაში (თეთრპოლონელთა და ვრანგელის არმიების განადგურება, დიდ ბრიტანეთთან სავაჭრო ხელშეკრულების მომზადება და სხვ.) შემუშავდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის დამხობისა და საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების გეგმა.

ეს გეგმა წითელ არმიას საკუთარი ძალით უნდა განეხორციელებინა, რადგან 1920 წლის ზაფხულიდან საქართველოში აჯანყებები აღარ ხდებოდა. „საქართველოს მთავრობას უჭირს, მაგრამ ქვეყნის შიგნით არ არსებობენ ძალები, რომელთაც შეეძლოთ მისი დამხობა“, - აღნიშნავდა რსფს რესპუბლიკის ელჩი საქართველოში ა. შეინმანი.

წითელი არმიის მიერ ამიერკავკასიის, კერძოდ, საქართველოს გასაბჭოება ანტანტის წინააღმდეგ საბჭოთა რუსეთის ბრძოლასა და სოციალისტური რევოლუციის ინტერესებს უკავშირდებოდა. მიაჩნდათ, რომ საქართველოს გეოგრაფიულ მდებარეობას, მის წიაღისეულს, სიმდიდრეებს, უმნიშვნელოვანეს სტრატეგიულ და ეკონომიკურ გზებს გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა კავკასიაში საბჭოთა რუსეთის პოზიციების განმტკიცებისათვის.

წითელი არმიის მიერ საქართველოს გასაბჭოება გარე სამყაროს მის დაპყრობად რომ არ აღექვა, საჭირო გახდა საქართველოსთან ომის დაწყებისათვის საბაბის გამოძებნა. საამისო მუშაობა ადრევე დაიწყო. საქართველოში საბჭოთა რუსეთის საელჩო გულმოდგინედ აფიქსირებდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მიერ 1920 წლის 7 მაისის ხელშეკრულების დარღვევის ფაქტებს და ტენდენციურ შეფასებას აძლევდა მათ.

1920 წლის 7 მაისის ხელშეკრულებას მეტ-ნაკლებად ორივე მხარე არღვევდა, თუმცა ეს არც ერთ მხარეს არ აძლევდა ომის დაწყების არც უფლებასა და არც საბაბს. საბჭოთა რუსეთმა კი უგულებელყო საერთშორისო სამართლის ნორმები და მის მიერ იურიდიულად აღიარებული დამოუკიდებელი საქართველოს მიმართ ძალისმიერი აქციის განხორციელებას შეუდგა.

1921 წლის 24 იანვარს ი.ბ. სტალინი რკპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის წევრებს სწერდა: „წინადადებას გაძლევთ, მოიწონოთ ამხანაგ ჩიჩერინის ხაზი საქართველოს საკითხზე და მისცეთ რესპუბლიკის სამხედრო რევოლუციურ საბჭოს დირექტივა, რომ საჭიროა მყისვე შეუდგეს მოსამზადებელ მუშაობას კავკასიაში იმ საკითხის გადასაწყვეტად, თუ რა წესით განხორციელდეს სამხედრო ჩარევა. ამავე დროს მისცეს დირექტივა ამხანაგ ორჯონიკიძეს, რომ საჭიროა აჯანყებულთა გამოსვლების მომზადება საქართველოს გარკვეულ რაიონებში“.

რკპ(ბ) ცენტრალური კომიტეტის პლენუმმა ი. სტალინის წინადადებას მხარი დაუჭირა.

1921 წლის 28 იანვარს ი.ბ. სტალინი გ.კ ორჯონიკიძეს აცნობებდა: „ცეკამ მიიღო გადაწყვეტილება გაწიოს მოსამზადებელი მუშაობა იმ ვარაუდით, რომ შესაძლოა საჭირო შეიქნეს სამხედრო ჩარევა და საქართველოს ოკუპაცია. გადაწყდა აგრეთვე, შეკითხვა გაუგზავნონ კავკასიის ფრონტს ჩვენი სამხედრო ძალების მდგომარეობაზე, იმაზე, თუ რა ძალები დაგვჭირდება კიდევ, რომ უეჭველად დავამარცხოთ საქართველო, თორემ ტროცკი ირწმუნება თქვენს ფრონტზე ჩვენ ერთობ სუსტნი ვართო. აუცილებლად ჩემს სახელზე გამოგზავნე ცნობა, შეგვიძლია თუ არა ვიქონიოთ სრული გამარჯვების იმედი ძალთა არსებული რაოდენობით. თუ უნდა დავიწყოთ მაშინ, როცა ხელმოწერილი გვექნება ინგლისთან ხელშეკრულება, რაც მოხდება დაახლოებით ერთი-ორი თვის შემდეგ. მე და ვლადიმერ ილია ძე ზუსტ გაუზვიადებელ პასუხს ველით შენგან“.

ამრიგად, 1921 წლის დამდეგს რკპ(ბ) ცენტრალურ კომიტეტში მომწიფდა აზრი საქართველოს გასაბჭოების რეალური შესაძლებლობის შესახებ.

საქართველოში შემოჭრის საბაბად გამოიყენეს ლორეს (ბორჩალოს მაზრის ნაწილის) ნეიტრალურ ზონაში შექმნილი ვითარება, რომელიც სადავო ტერიტორია იყო საქართველოსა და სომხეთს შორის და იქ ბოლო სამი თვის მანძილზე ქართული გარნიზონი იდგა, კავბიურომ იგი საომარი ოპერაციების (იგივე „აჯანყების“) დაწყების ადგილად შეარჩია. კავბიურო უთუოდ იმასაც ითალისწინებდა, რომ ნეიტრალურ ზონაში ქართული ჯარების ყოფნის ოფიციალური ვადა 1921 წლის 13 თებერვალს თავდებოდა. ამ დღის შემდეგ ქართული ჯარი ზონიდან გამოვიდოდა და მაშინ „აჯანყების“ საბაბიც გაქრებოდა. ამრიგად, აჯანყების ადგილის შერჩევამ მისი დაწყების დროც განაპირობა.

„აჯანყება“, რომელიც 11 თებერვალს დაიწყო, ბორჩალოს მაზრის სომხურ და რუსულ სოფლებში, მთელ ნეიტრალურ ზონას მოედო და საქართველოს ტერიტორიაზე წითელი არმიის შემოჭრის საბაბი გახდა.

1921 წლის 15 თებერვალს, ი.ბ. სტალინი, გ.კ. ორჯონიკიძეს აცნობებდა: „სეღჩას პერედამ შიფროვანნთღ ოტვეტ ცკ, ა პოკა პრედლაგაყ: ახლავე შეუტიე. დასტურიჭ. აიგე კალაკი“.

16 თებერვალს, ესე იგი საომარი მოქმედების დაწყების შემდეგ, საქართველოს საზღვრებს გარეთ შეიქმნა საქართველოს რევკომი, რომელმაც საბჭოთა რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. ამ დროს კი წითელი არმია ომის გამოუცხადებლად უკვე შემოსული იყო საქართველოს ტერიტორიაზე.

წითელ არმიას, რომელიც საქართველოს ყველა მხრიდან - სომხეთიდან, აზერბაიჯანიდან, ჩრდილოეთ კავკასიიდან უტევდა, საქართველო უბრძოლველად არ დაუკავებია. მას მედგარ წინააღმდეგობას უწევდა საქართველოს რეგულარული არმია და სახალხო გვარდია. მწვავე ბრძოლები გაიმართა ვაზიანში, სოღანლუღში, კოჯორთან, ტაბახმელასთნ, კახეთ-ზაქათალის ხაზზე, ოსიაურთან და სხვ.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ემიგრირებული მთავრობის 1921 წლის აპრილის განცხადებაში ნათქვამია: „საქართველოს ყოველი მხრიდან შემოესიენ რუსეთის ჯარები, კერძოდ, მე-11 არმია, შემდეგ კი მე-8, მე-9 და მე-13 არმიები და აგრეთვე ბუდიონისა და ჟლობას კავალერიის ნაწილები... სამხედრო ტექნიკას და მასალას მოკლებული, უმოკავშირეოდ, თავის ბედის ანაბარად მიტოვებული საქართველო, რომელიც არსაიდან დახმარებას არ მოელოდა, ხანგრძლივად ვერ გაუძლებდა დიდ რუსეთს.

1921 წლის 25 თებერვალს წითელმა არმიამ თბილისი დაიკავა. საომარი ოპერაციები 1921 წლის მარტის მეორე ნახევარში დასრულდა. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა ემიგრაციაში გაიხიზნა.

საქართველოს ემიგრანტული მთავრობის ოფიციალურ განცხადებებში, მემორანდუმებსა და მოხსენებით ბარათებში შეფასებულია 1921 წლის თებერვლის მოვლენები; საბჭოთა რუსეთის მთავრობას ბრალი ედებოდა, რომ მან უხეშად დაარღვია დამოუკიდებელი და სუვერენული რესპუბლიკის საერთაშორისო სამართლებრივი სტატუსი, უგულებელყო მის მიერვე დადებული ხელშეკრულების ძირითადი დებულებანი და დაიწყო საქართველოს წინააღმდეგ სამხედრო მოქმედება რაიმე სერიოზული მიზეზის გარეშე, ომის გამოუცხადებლად.

1921 წლის თებერვლის აქციის ნამდვილი პოლიტიკური შეფასება მოცემულია ი. სტალინის, ლ. ტროცკის, გ. ორჯონიკიძის, ფ. მახარაძისა და ბ. ლომინაძის გამონათქვამებში, რაც, როგორც ჩანს, 1921 წლის 7 მაისის ხელშეკრულების პოლიტიკური და სამართლებრივი შეფასების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ამოსავალ პრინციპად უნდა მივიჩნიოთ.

ი. სტალინი ამ აქტს „სამხედრო ჩარევას და საქართველოს ოკუპაციას უწოდებდა“, ლ. ტროცკი - „სამხედრო ინტერვენციას“.

ფ. მახარაძე 1921 წლის 6 დეკემბერს დაწერილ მოხსენებით ბარათში, რომელიც რკპ (ბ) ცენტრალურ კომიტეტს გადაეცა, აღნიშნავდა: „1921 წლის დამდეგს, ე.ი. საქართველოს გასაბჭოების მომენტში, აქ ჩვენი პარტიული ორგანიზაციების მდგომარეობა უაღრესად სავალალო იყო... და მოხდა ისე, რომ, როცა წითელი ჯარების შეტევა დაიწყო, ამ შეტევის მიზნებსა და განზრახვებზე საქართველოში არც ერთმა უჯრედმა კი არა, პარტიის არც ერთმა წევრმაც სრულიად არაფერი იცოდა. ამრიგად, გამოვიდა შემდეგი: ჯერ ერთი, საქართველოს საზღვრებში წითელი ჯარების შესვლამ და საბჭოთა ხელისუფლების გამოცხადებამ გარედან დაპყრობის ხასიათი მიიღო, რადგან ამ ქვეყანაში ამ დროს აჯანყების დაწყება არც უფიქრია ვინმეს, მეორე, საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების გამოცხადების დროს ადგილებზე არც ისეთი პარტიული უჯრედები აღმოჩნდა და არც ისეთი პარტიის ცალკეული წევრები, რომელთაც უნარი ექნებოდათ მოეწყოთ ხელისუფლება და ცხადია, ამ საქმისათვის მეტწილად ხელი უნდა მოეკიდათ საეჭვო ან პირდაპირ დანაშაულებრივ ელემენტებს“.

1924 წელს საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტის მდივანი ბ. ლომინაძე წერდა: „ჩვენს რევოლუციას 21 წელს საქმის დაწყება იმით მოუხდა, რომ საქართველო წითელი არმიის ხიშტებით დაიპყრო“.

მართლია, იურიდიულად საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა ინარჩუნებდა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს სტატუსს, რომელიც ცნო საბჭოთა რუსეთის მთავრობამ 1921 წლის 21 მაისის ხელშეკრულებით და დაადასტურა საქართველოს სსრ 1922 წლის კონსტიტუციამაც, მაგრამ ეს იურიდიული ფორმა არ ასახავდა პოლიტიკურ სინამდვილეს, საქართველოში წითელი არმიის ყოფნა ზღუდავდა ქართველი ხალხის მიერ თავისი პოლიტიკური ნება-სურვილის გამოხატვის შესაძლებლობას.

აღსანიშნავია ერთი გარემოებაც. ზემოაღნიშნულ ბარათში ფ. მახარაძე მიუთითებდა, რომ გასაბჭოების დროს საქართველოში „რამდენიმე ორგანო გაჩნდა: ერთი მხრივ, საქართველოს ცენტრალური კომიტეტი და რევოლუციური კომიტეტი, რომლებიც მხოლოდ ნომინალურად იყვნენ ამ ქვეყნის უმაღლესი ორგანოები, მეორე მხრივ, რკპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის კავკასიის ბიურო და სრულიად რუსეთის ცენტრალური პროფსაბჭო და XI არმიის რევოლუციური სამხედრო საბჭო, რომლებიც ფაქტობრივად ნამდვილად ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოები იყვნენ. ეს უკანასკნელი ორგანოები უმეტესწილად საქართველოს ცენტრალური კომიტეტისა და რევოლუციური კომიტეტისათვის შეუტყობინებლად, უაპელაციოდ წყვეტდნენ ყველა უმნიშვნელოვანეს პოლიტიკურ საკითხს, რომლებიც უშუალოდ საქართველოს ეხებოდა“.

საქართველოს კომპარტია რუსეთის კომუნისტური პარტიის (ბ) შემადგენელი ნაწილი იყო და მთელ თავის საქმიანობას მისი მითითებებით წარმართავდა. ეს ნიადაგს აცლიდა საქართველოს კომპარტიისა და ხელისუფლების რეალურ დამოუკიდებლობას, რაც იწვევდა ქართველ კომუნისტთა ერთი ნაწილის („ნაციონალ-უკლონისტების“) უკმაყოფილებას. ისინი იბრძოდნენ საქართველოს იურიდიულად განმტკიცებული დამოუკიდებლობის შეზღუდვის, ამიერკავკასიის ფედერაციის შექმნისა და ამ ფედერაციის მეშვეობით სსრ კავშირის შემადგენლობაში შესვლის წინააღმდეგ. არსებულ პოლიტიკურ ვითარებაში „ნაციონალ-უკლონისტების“ ეს ცდები განუხორციელებელი დარჩა.

ამიტომ სპეციალურმა კომისიამ, რომელიც შეიქმნა 1989 წელს საქართველოს სსრ უზენაესი საბჭოს მიერ, სავსებით მართებულად დაასკვნა, რომ საქართველოში ჯარების შემოყვანა და მთელი ტერიტორიის დაპყრობა სამართლებრივი თვალსაზრისით წარმოადგენდა სამხედრო ჩარევას (ინტერვენციას) და ოკუპაციას არსებული პოლიტიკური წეს-წყობილების შეცვლის მიზნით. ეს აქცია მისგან გამომდინარე შედეგებით პოლიტიკური თვალსაზრისით უნდა შეფასდეს, როგორც ფაქტობრივი ანექსია. (მასალები ამოკრეფილია კრებულიდან: „საქართველოს ოკუპაცია და ფაქტობრივი ანექსია“. გამომცემლობა „საქართველო“. თბილისი: 1990 წელი. გვ. 3-26).

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამხობასა და საქართველოს ფაქტობრივ ანექსიას მოჰყვა ქართველი ხალხის სუვერენული უფლებების უგულებელყოფა, მას თავს მოახვიეს ისეთი პოლიტიკური და სამართლებრივი ინსტიტუტები, ეკონომიკური სისტემა, რომლებიც უცხო იყო მისთვის.

საქართველოს საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში ძალდატანებითი შეყვანის პროცესმა და მთელმა მომდევნო ისტორიამ სავსებით დაადასტურა, რომ საქართველოში საბჭოთა კონსტიტუციით თითქოსდა გარანტირებული სახელმწიფოებრიობა, ადამიანის უფლებები რეალურად არ არსებობდა. პირიქით, რაც დრო გადიოდა, ამ ინსტიტუტების შემდგომი „გამოშიგვნა“ ხდებოდა.

ქართველი ხალხი არასოდეს შეჰგუებია შექმნილ მდგომარეობას და იბრძოდა დაკარგული სახელმწიფოებრიობის აღდგენისათვის. მთელი საბჭოთა პერიოდი სავსეა რეპრესიებითა და ტერორით ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მიმართ.

მაგრამ ეროვნული ძალები არ ყრიდნენ ფარ-ხმალს, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა სულ უფრო და უფრო მასობრივ ხასიათს იღებდა.

9 აპრილის ტრაგედიის შემდეგ საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღგენისათვის ბრძოლამ თვისებრივად ახალი ხასიათი მიიღო, კომუნისტური ხელისუფლება იძულებული გახდა წასულიყო დათმობაზე, ეროვნული ძალების წინაშე, რის შედეგად მთელი რიგი მნიშვნელოვანი საკანონმდებლო აქტები იქნა მიღებული.

1989 წლის 18 ნოემბერს საქართველოს სსრ უზენაესმა საბჭომ მოიწონა საქართველოსა და საბჭოთა რუსეთს შორის 1920 წლის 7 მაისს დადებული ხელშეკრულების დარღვევის პოლიტიკური და სამართლებრივი შეფასების საკითხთა კომისიის დასკვნა და სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა ყრილობის წინაშე დააყენა საკითხი სათანადო შეფასება მიეცა ამ ფაქტისათვის. მაგრამ დღემდე საკავშირო ხელისუფლება დუმს.

1990 წლის 9 მარტს საქართველოს უზენაესმა საბჭომ მიიღო დადგენილება საქართველოს სახელმწიფო სუვერენიტეტის დაცვის გარანტიების შესახებ, რომელშიც, სხვათა შორის ჩამოყალიბებულია შემდეგი დებულება:

საქართველოს სსრ უზენაესი საბჭო ადასტურებს საქართველოსა და საბჭოთა რუსეთს შორის 1920 წლის 7 მაისს დადებული ხელშკრულების დარღვევის პოლიტიკური და სამართლებრივი შეფასების საკითხთა საქართველოს სსრ უზენაესი საბჭოს კომისიის დასკვნას და აღიარებს, რომ 1921 წლის თებერვალში საქართველოში საბჭოთა რუსეთის ჯარების შემოყვანა და მთელი ტერიტორიის დაკავება სამართლებრივი თვალსაზრისით წარმოადგენდა სამხედრო ჩარევას (ინტერვენციას) და ოკუპაციას არსებული პოლიტიკური წყობის დამხობის მიზნით, ხოლო პოლიტიკური თვალსაზრისით - ფაქტობრივ ანექსიას; გმობს საქართველოს ოკუპაციას და ფაქტობრივ ანექსიას საბჭოთა რუსეთის მიერ როგორც საერთაშორისო დანაშაულს და ესწრაფვის საქართველოსათვის 1920 წლის 7 მაისის ხელშეკრულების დარღვევის შედეგების გაუქმებას და საბჭოთა რუსეთის მიერ ამ ხელშეკრულებით აღიარებული უფლებების აღდგენას.

საქართველოს სსრ უზენაესი საბჭო აცხადებს უკანონოდ და ბათილად 1921 წლის 21 მაისის მუშურ-გლეხურ სამოკავშირეო ხელშეკრულებას საქართველოს საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკასა და რუსეთის საბჭოთა ფედერაციულ სოციალისტურ რესპუბლიკას შორის, 1922 წლის 12 მარტის სამოკავშირეო ხელშეკრულებას ამიეკავკასიის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკათა ფედერალური კავშირის შექმნის შესახებ.

დაიწყოს მოლაპარაკება საქართველოს დამოუკიდებელი სახელმწიფოს აღდგენის შესახებ, ვინაიდან 1922 წლის 30 დეკემბრის ხელშეკრულება საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის შექმნის შესახებ საქართველოს მიმართ არაკანონიერია.

მაგრამ ეს დადგენილებაც სათანადო მსველობის გარეშე დარჩა და მას რაიმე რეალური პოლიტიკური და სამართლებრივი შედეგები არ მოჰყოლია.

ყოველივე ამან გამოიწვია საქართველოში ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის შემდგომი გააქტიურება.

როგორც აღინიშნა, საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა, რომელიც არასოდეს შეწყვეტილა საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ფაქტობრივი ანექსიის შემდგომ პერიოდში, ყოველთვის თავის უმთავრეს მიზნად ისახავდა საქართველოს სახელმწიფოებრიობის აღდგენას. ოპოზიციური ძალების ყველა დიდი თუ მცირე აქცია ამ მიზნისაკენ იყო მიმართული. მიუხედავად კრემლის მიერ განხორციელებული რეპრესიული პოლიტიკისა, საქართველოში მუდამ არსებობდნენ ლეგალური და არალეგალური ოპოზიციური ჯგუფები, რომელთა ერთობლივი მოქმედებით 1987 წლის დამდეგიდან საქართველოში ფართოდ გაიშალა მასობრივი საპროტესტო მოძრაობა, რომლის კულმინაცია იყო 1989 წლის 4-9 აპრილის დემონსტრაციები და მიტინგები, ესოდენ ბარბაროსულად დარბეული იმპერიის დამსჯელი ძალების მიერ.

პარალელურად, საქართველოს ოპოზიციური ორგანიზაციები და პირველ რიგში ჰელსინკის კავშირი, ეძებდნენ გზებს საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის კანონიერების დასაბუთებისათვის, სხვადასხვა სამართლებრივი აქტების, პირველ რიგში ჰელსინკის ხელშეკრულების მოშველიებით, რომელსაც საბჭოთა კავშირმაც მოაწერა ხელი. როგორც ცნობილია, ამ ხელშეკრულებით გარანტირებულია ხალხთათვის თვითგამორკვევის უფლების მინიჭება.

აქედან გამომდინარე პეტიციები და მოთხოვნები, რომლებიც იგზავნებოდა სხვადასხვა საერთაშორისო ინსტანციებში, ხაზს უსვამდნენ ყოველთვის საქართველოს ანექსირებული მდგომარეობის არასამართლებრიობას და მოუწოდებდნენ დასავლეთის მთავრობებს საკუთარი დემოკრატიული პრინციპების დაცვისაკენ. ამათგან გაგაცნობთ ყველაზე სერიოზულ დოკუმენტს, დეკლარაციას, მიმართულს გაეროსადმი, ევროპის და ამერიკის ქვეყნების მთავრობებისადმი, რომლებიც შედგენილ იქნა ჰელსინკის კავშირის ინიციატივით, სხვა ოპოზიციურ პოლიტიკურ ორგანიზაციებთან ერთად და მიღებულ იქნა 1989 წლის 25 თებერვალს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეზოში გამართულ მიტინგზე. ამ დოკუმენტში, მოკლე ისტორიული ექსკურსის შემდეგ, რომელშიც მოთხრობილი იყო ფაქტები საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისა საბჭოთა რუსეთის მიერ მისი ანექსიისა, განცხადებული იყო შემდეგი:

„საქართველოს ერთიანი ეროვნული მოძრაობის წარმომადგენლობას გააჩნია ისტორიული, იურიდიული, პოლიტიკური, მორალურ-სამართლებრივი საფუძველი მოითხოვოს საქართველოს ეროვნული და სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენა. საქართველოს მომავალი მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული იმაზე, შეიყვანს თუ არა მას დემოკრატიული სამყარო მსოფლიო პოლიტიკის არეალში, როგორც საერთაშორისო სამართლის სუბიექტს.

მიუხედავად იმისა, რომ ვენის შეთანხმების დასკვნითი დოკუმენტი იძლევა ამის გარკვეულ პერსპექტივას, ის მაინც არ წარმოადგენს სრულ გარანტს საქართველოს მიერ თავისი უფლებების აღდგენისა დამოუკიდებელი და თავისუფალი ქვეყნის სტატუსის მოპოვების შემდგომ.

აქედან გამომდინარე, საქართველოს პატრიოტული, ოპოზიციური ძალების თავისუფალი და დემოკრატიული ერთობა მოგმართავთ თქვენ თხოვნით:

1. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში შეიქმნას სპეციალური კომისია რუსეთის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის წინააღმდეგ აგრესიის ფაქტის შესწავლისა და დამტკიცების მიზნით.

2. აგრესიის ფაქტის დამტკიცების შემდგომ 1921 წლის 25 თებერვლის აქტი აღიარებულ იქნას ანექსიად, ხოლო საქართველოში საბჭოთა წყობილების არსებობა და საქართველოს საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში ყოფნა შეფასდეს, როგორც აგრესიის უშუალო შედეგი და მისი გაგრძლება.

3. საქართველოს სსრ ე.წ. სუვერენიტეტი არარსებულად იქნას ჩათვლილი და ამით შესაძლებლობა მიეცეს ქართველ ხალხს სამართლებრივი და პოლიტიკური ქმედებით მიაღწიოს დამოუკიდებლობის აღდგენას.

4. მხილებულ იქნას აღნიშნული სუვერენიტეტის ფალსიფიცირებული ხასიათი, რაც გამოიხატება „მოკავშირე საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის“ სტატუსის არსებობაში. განისაზღვროს საქართველოს სტატუსი, როგორც დამონებული ქვეყნისა, რომელიც იმყოფება კოლონიალურ მდგომარეობაში და საქართველო, როგორც თვითმმართველობას მოკლებული ტერიტორია, შეყვანილ იქნას საერთაშორისო მეთვალყურეობის სისტემაში.

5. საქართველოს, როგორც დამონებული ქვეყნის დეკოლონიზაციის საკითხი გატანილ იქნას გაეროს შემდეგ ორგანოებში.

ა). უსაფრთხოების საბჭოში

ბ) მეთვალყურეობის საბჭოში

გ) გენერალური ასამბლეის მეოთხე მთავარ კომიტეტში (თვითმმართველობისა და მეთვალყურეობას მოკლებული ტერიტორიების საკითხები).

დ) მეთვალყურეობისა და თვითმმართველობას მოკლებული ტერიტორიების დეპარტამენტი

ე) დეკლარაციების განხორციელებისა და კოლონიალური ხალხებისა და ქვეყნებისათვის დამოუკიდებლობის მინიჭების სპეციალური კომიტეტი

6. ამის შედეგად ქართველ ხალხს მიენიჭოს თვითგამორკვევისა და ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის უფლება, როგორც სუვერენულ ერს, გაეროს წესდების მიხედვით.

7. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციამ არავითარ შემთხვევაში არ უნდა ჩათვალოს, რომ მოდერნიზებული იმპერიის, ბოლშევიკური რუსეთის მიერ საქართველოს ანექსიის ფაქტის განხილვა წარმოადგენს სსრკ შინაგან საქმეში ჩარევას, პირიქით, ეს უნდა განიხილებოდეს, როგორც ავღანეთისა და ბალტიისპირეთის ქვეყნების წინააღმდეგ აგრესიის შემთხვევაში. საქართველოს ეროვნული და სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენა იქნება სამართლიანობის დიდი გამარჯვება ზოგადსაკაცობრიო საერთაშორისო ასპარეზზე. რამდენადაც ერთა შორის ჰარმონიული ურთიერთობის დამყარება გულისხმობს ადამიანთა და ერთა უფლებების სრულ უზრუნველყოფას მსოფლიო სამართლიანობის საფუძველზე, დაე, ამ დიდი მადლს ეზიაროს ყოველი ერი და ყოველი ადამიანი, რაზეც დამოკიდებულია კაცობრიობის მომავალი განვითარების პროცესში ზნეობრივ-პოლიტიკური პრინციპების გამარჯვება და დამკვიდრება. ღმერთი იყოს ჩვენი მფარველი!

25.02.1989 წ. თბილისი

1989 წლის თებერვალში და მაისში ეს დეკლარაცია და მათზე დართული პეტიცია 20 ათასი ხელმოწერით, გადაეცა თბილისში მყოფ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წარმომადგენლებს.

მართალია, გაეროსა და დასავლეთის ქვეყნების მთავრობებს უშუალოდ არ გამოუხატავთ თავიანთი რეაქცია აღნიშნულ პეტიაციაზე, აგრეთვე 4-9 აპრილს გაგაზავნილ პეტიციებზე, მაგრამ იმავე წლის 17 მარტს ამერიკის სენატში განახლდა განხილვა საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის საკითხისა რესპუბლიკელი სენატორის ჯეფერი ჰელმსის მიერ (თავდაპირველად ეს საკითხი წამოაყენა 1975 წელს კონგრესმენმა ვაგონერმა, რომელმაც გააცნო კონგრესს კათოლიკოს პატრიარქის, ამბროსი ხელაიას წერილი გენუის კონფერენციისადმი).

სენატორმა ჰელმსმა და უილსონმა მოითხოვეს კონგრესისაგან განხილვა და კენჭისყრის ჩატარება მიმართვაზე, რომელიც ქართველმა დისიდენტებმა, ჰელსინკის კავშირის წევრებმა 1988 წელს გაუგზავნეს პრეზიდენტ რეიგანს საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის საკითხთან დაკავშირებით. კერძოდ, ითქვა, რომ კონგრესმა კენჭი უნდა უყაროს მიმართვას ორი თვის მანძილზე, აგრეთვე შემდეგ წინადადებებს.

1. მხარი დაუჭირონ ქართველ ხალხს ძალისხმევაში, რათა მიაღწიოს თავისუფლების აღგენას.

2. მიანიჭონ მათ უფლება თვითგამორკვევისა ჰელსინკის დასკვნითი აქტის შესაბამისად, რომელსაც საბჭოთა კავშირმაც მოაწერა ხელი.

3. მხარი დაუჭირონ საქართველოს მოთხოვნას ადამიანის უფლებების დაცვაში, რაც გარანტირებულია ადამიანის უფლებების საერთაშორისო დეკლარაციით, რომელსაც აგრეთვე ხელი მოაწერა საბჭოთა კავშირმა.

4. მოუწოდონ საბჭოთა კავშირის მთავრობას გულისყურით მოეკიდოს საქართველოს მოსახლეობის მოთხოვნას და უზრუნველყოს მისი უფლება თვითგამორკვევისა და ადამიანის უფლებათა დაცვა.

მართალია ჰელმსის ინიციატივას შეუერთდა რამდენიმე კონგრესმენი, მათ შორის მაკ კიუინი, რომელიც შემდეგ საქართველოში ჩამოვიდა და რომლის ინიციატივითაც აღიმართა კაპიტოლიუმზე დროშა, მაგრამ ოფიციალური კენჭის ყრა საქართველოს საკითხზე ამერიკის კონგრესში ჯერჯერობით ჭიანურდება, ვინაიდან ოფიციალური ამერიკა ჯერჯერობით თავს იკავებს საბჭოთა კავშირში შემავალი თვითგამორკვევისათვის მებრძოლი ერებისათვის ღია მხარდაჭერისაგან. თუმცა, ჩვენის ღრმა რწმენით, საქართველოს პარლამენტის მიერ სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის ოფიციალურად გამოცხადება მეტ საფუძველს და შესაძლებლობას მისცემს უცხოეთის სახელმწიფოებს ჩვენი მხარდაჭერისას.

ამ მიმართულებით ბევრი რამ უკვე გაკეთდა. მაგრამ ჩვენს აბსოლუტურად სამართლიან მისწრაფებას საკავშირო ხელისუფლებამ კვლავ ნაცადი იარაღი დაუპირისპირა. ფორმალურად მან არ გააუქმა მიღებული არც ერთი სამართლებრივი აქტი, რომლებიც მიზნად ისახავდა საქართველოს რესპუბლიკის რეალური სუვერენიტეტის აღდგენას, მაგრამ საქმით შეუძლებელს ხდის დასახული ამოცანის რეალიზაციას.

საკმარისია გავიხსენოთ სსრკ კანონები მოკავშირე რესპუბლიკების კავშირიდან გასვლის წესის შესახებ, საბჭოთა კავშირსა და ფედერაციის სუბიექტებს შორის უფლებამოსილებათა გამიჯვნის თაობაზე, ასევე მთელი რიგი კანონები ეკონომიკის სფეროში. განსაკუთრებით, აღსანიშნავია საკავშირო ხელისუფლების წადილი თავს მოგვახვიოს ახალი კაბალური სამოკავშირეო ხელშეკრულება, რისთვისაც ყველა ზომას მიმართავს. მათ შორის უმთავრესია ეთნოკონფლიქტების ხელოვნური გაღვივება, ეკონომიკური ბლოკადა და საერთაშორისო სამართლით დაგმობილი სხვა მოქმედებანი.

ამჟამად, ფაქტობრივად გამოცხადებული ომი წარმოებს შიდა ქართლში, სადაც ოსი ექსტრემისტები საბჭოთა არმიის ნაწილებთან ერთად ცდილობენ საქართველოს მოსწყვიტონ მისი განუყოფელი ნაწილი, დაარღვიონ საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობა.

საბჭოთა კავშირის პრეზიდენტი, კრემლის ხელმძღვანელობა დღესაც ცდილობს გამოიყენოს ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე შექმნილი ვითარება საქართველოს დამოუკიდებლობისათვის ჩვენი ბრძოლის დასამუხრუჭებლად, რათა გვაიძულონ ხელი ავიღოთ ამ ბრძოლაზე და ხელი მოვაწეროთ ე.წ. სამოკავშირეო ხელშეკრულებას. ამ მიზნით იმპერიალისტურმა ძალებმა გააძლიერეს ოსი ექსტრემისტების მხარდაჭერა სამაჩაბლოში. კატასტროფული მდგომარეობაა შექმნილი თამარაშენში, კეხვში, აჩაბეთში, სვერში და სხვა სოფლებში. კრემლის ხელმძღვანელობამ უნდობლობა გამოუცხადა არა მხოლოდ ქართულ მილიციას, არამედ, რაც უფრო განსაცვიფრებელია, საკუთარ შინაგან ჯარს, რომელიც თბილისშია განლაგებული (ე.წ. „მერვე პოლკი“) და გამოიყვანა იგი ცხინვალიდან. მის ნაცვლად ცხინვალში შეიყვანეს შინაგანი ჯარის სხვა ნაწილები, სსრკ-ს სხვადასხვა მხარეებიდან, დაახლოებით 1500-მდე ჯარისკაცი, 51-მდე ჯავშანტრანსპორტიორი, რომელთაც ხელმძღვანელობენ მოსკოვიდან ჩამოსული პოლკოვნიკები. ამ უკანასკნელთ უნდობლობა გამოუცხადეს არა მხოლოდ ჩვენს მიერ დანიშნულ კომენდანტს პოლკოვნიკ თ. ეპიტაშვილს, არამედ მის მოადგილეს, პოლკოვნიკ პუზირნისაც, ვითომდაც არაობიექტურობისათვის. ნამდვილი მიზეზი კი ის გახლავთ, რომ ისინი უარს ამბობენ ქართველების წინააღმდეგ მტრულ მოქმედებაზე და ოსი ექსტრემისტების მხარდაჭერაზე. ახლადშემოსული შინაგანი ჯარი კი, ნაცვლად იმისა, რომ განაიარაღოს ექსტრემისტები, მათთან ერთად დაერია ქართულ სოფლებს, ალყა შემოარტყა მათ და ამზადებს მათ გენოციდს.

ყოველივე ამის გამო, „მრგვალმა მაგიდამ“ მიმართა ცენტრს ულტიმატუმით: თუ უახლოეს დღეებში არ შეწყდება ახალი აგრესია ჩვენი რესპუბლიკის წინააღმდეგ და არ აღდგება სამართლიანობა, დაიწყება პოლიტიკური გაფიცვა ამიერკავკასიის რკინიგზაზე, რაც ჩრდილოეთ კავკასიის და როსტოვის რკინიგზის პარალიზებასაც გამოიწვევს. გაფიცულები შეუერთდებიან საბჭოთა კავშირში მოქმედი საგაფიცვო კომიტეტის მოთხოვნებს.

რამ გამოიწვია შიდა ქართლში სიტუაციის ასეთი გამწვავება?

როგორც მოგეხსენებათ, 31 მარტს საქართველოში ჩატარდა რეფერენდუმი. მის მონაწილეთა 90,08 პროცენტმა დადებითად უპასუხა შეკითხვაზე - თანახმა ხართ თუ არა აღდგეს საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტის საფუძველზე.

საქართველოს რესპუბლიკის ცენტრალური სარეფერენდუმო კომისიისაგან მიღებულია დასკვნა, რომელიც ავლენს განსაცვიფრებელ შედეგებს საქართველოში ჩატარებული რეფერენდუმისას. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ზოგიერთი დეტალი, რომელიც დაკავშირებულია არაქართული მოსახლეობის მონაწილეობასთან რეფერენდუმში. გაგაცნობთ ზოგიერთ ციფრებს, რომლებიც ჯერ პრესაში არ გამოქვეყნებულა.

დემოგრაფიული მონაცემები აღებულია მოსახლეობის აღწერის 1989 წლის მონაცემების მიხედვით.

ახალქალაქის რ-ნი: ქართველები - 4,3%; სომხები - 91,3%; კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო ამომრჩეველთ 90%, კითხვას უპასუხა „დიახ“ 97,01% ანუ ყველა ამომრჩევლის 87,31%. ნინოწმინდის (ყოფ. ბოგდანოვკის) რ-ნი: ქართველები - 1,%; სომხები - 90,4%; რუსები - 8,3%; კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 88,5 %; კითხვას უპასუხა „დიახ“, 91,8% ანუ ყველა ამომრჩევლის 81,04%. წალკის რ-ნი: ქართველები - 3,3 %; ბერძნები - 61%; სომხები - 28,5%; აზერბაიჯანელები - 5,1%; კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 88,19%. კითხვას უპასუხა „დიახ“ 96,56%, ანუ ყველა ამომრჩევლის 85,16%. დმანისის რ-ნი: - ქართველები - 28%; აზერბაიჯანელები - 63,7%; ბერძნები - 6,1%. კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 93,19%; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 99,17% ანუ ყველა ამომრჩევლის 92,42%. ბოლნისის რ-ნი: - ქართველები - 21,6%; აზერბაიჯანელები - 65,9%; სომხები - 6,8%; კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 90,86 %; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 99,54%, ანუ ყველა ამომრჩევლის 90,44%. მარნეულის რ-ნი: - ქართველები - 6,6%; აზერბაიჯანელები - 80%; სომხები - 6,6 %; კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 97,7%; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 98,94 %, ანუ ყველა ამომრჩევლის 96,74%.

ესაა ჯავახეთისა და ქვემო ქართლის რაიონები, სადაც ქართველები უმცირესობაში არიან.

შიდა ქართლი

ახალგორის რ-ნი: - ქართველები - 53,8 %; ოსები - 44%; კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 93,15%; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 99,44%, ანუ ყველა ამომრჩევლის 92,63%. ცხინვალის რ-ნი: ქართველები 46,3 %; ოსები - 52,4%; რეფერენდუმი ჩატარდა 12-დან 7 საკრებულოს ტერიტორიზე. კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო რაიონში ამომრჩეველთა სრული რაოდენობის 64,55%, კითხვას უპასუხა „დიახ“ 99,98%, ანუ ამომრჩეველთა სრული რაოდენობის 64,54%.

გარდა ამისა, ღრომისა და ბიყარის საკრებულოთა ტერიტორიებზე, რომლებიც მთლიანად ოსებითაა დასახლებული, კენჭისყრა ჩაატარა ღრომის საბჭოთა მეურნეობის თანამშრომელთა საერთო კრების მიერ არჩეულმა კომისიამ საკუთარი ინიციატივით. 612 ამომრჩევლიდან კითხვას უპასუხა „დიახ“ 607 ამომრჩეველმა.

რეფერენდუმი არ ჩატარებულა ქ. ცხინვალში, ჯავისა და ყორნისის რაიონებში. ჯავის რაიონში 5,8% ქართველი ცხოვრობდა, ყორნისისაში - 35,4%, ჯავის რაიონის 474 ამომრჩეველმა, მათგან 149 ოსმა, ხმა მისცა საჩხერის რაიონის სოფ. პერევისაში და ყველამ დადებითად უპასუხა კითხვას.

აფხაზეთი

ქ.სოხუმი: ქართველები - 41,8%; სომხები - 10,3%; რუსები - 21,1%; ბერძნები - 6,3%; აფხაზები - 12,6%. კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 67,1%; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 96,61%, ანუ ყველა ამომრჩევლის 64,02%. ქ. გაგრა: ქართველები - 28,5%; სომხები - 30,5 %; რუსები - 23,4%; აფხაზები - 9,3%. კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 51,1%; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 94,01%, ანუ ყველა ამომრჩევლის 48,98%. გალის რ-ნი: ქართველები - 93,5%; რუსები - 3,1%; კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 97,67 %; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 99,71%, ანუ ყველა ამომრჩევლის 97,39%. გულრიფშის რ-ნი: ქართველები - 52,7%; სომხები - 25,3%; რუსები - 13,8%; აფხაზები - 2,3%. კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 85,35%; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 97,85%, ანუ ყველა ამომრჩევლის 83,52%. ოჩამჩირის რ-ნი: ქართველები - 49,2%; სომხები - 8,2%; რუსები - 5,8%; აფხაზები - 33,6%. კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 54,76%; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 99,1%, ანუ ყველა ამომრჩევლის 54,27%. სოხუმის რ-ნი: ქართველები - 44,2%; სომხები - 29,4%; რუსები - 7,2%; ბერძნები - 10,5%; აფხაზები - 5%. კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 60,83%; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 99,44%, ანუ ყველა ამომრჩევლის 60,61%. გუდაუთის რ-ნი: ქართველები - 13,4%; სომხები - 15,5%; რუსები - 13,1%; აფხაზები - 53,3%. რეფერენდუმი ჩატარდა მხოლოდ ერთ უბანში. კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 8,13%; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 99,9%, ანუ ყველა ამომრჩევლის 8,12%. ქ. ტყვარჩელი: ქართველები - 23,5%; რუსები - 24,3%; აფხაზები - 42,7 %. რეფერენდუმი არ ჩატარებულა. 7,840 ამომრჩეველმა ხმა მისცა ქ. ოჩამჩირეში, კითხვას უპასუხა „დიახ“ 99,9%, ანუ ამომრჩევლის 7,83%. მთლიანად აფხაზეთში 347 135 ამომრჩევლიდან კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 61,23%; კითხვას უპასუხა „დიახ“ 97,73 ანუ ყველა ამომრჩევლის 59,84%.

ამრიგად ნათელია, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მთელმა მოსახლეობამ, როგორც ქართველმა, ისე არაქართველმა, მხარი დაუჭირა საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენას.

ამ მონაცემებით ბათილდება აგრეთვე ყველა ის დეზინფორმაცია, რომელსაც ავრცელებენ ჩვენი მტრები საზღვარგარეთ საქართველოში არაქართველი ეროვნული უმცირესობების, ვითომდაც ჩაგვრისა და დისკრიმინაციის შესახებ. აქედანვე ჩანს, რომ საქართველოს დღევანდელ ხელისუფლებას ქართველებთან ერთად მხარს უჭერენ არაქართველებიც და რომ მითი იმის შესახებ, თითქოს ახალი ხელისუფლების მიზანია არაქართველთა დევნა, კრემლის აგენტების მიერ არის მოჭორილი, რომელთაც თავისი პროპაგანდით მოახერხეს მოტყუება არაქართველთა ძალზე მცირე ნაწილისა, რომელმაც უარი სთქვა რეფერენდუმში მონაწილეობაზე ან უარყოფითი პასუხი გასცა რეფერენდუმის კითხვას (ეს გახლავთ სულ რამდენიმე ათასი ამომრჩეველი მთელს საქართველოში).

ჩვენ მადლიერების გრძნობით აღვნიშნავთ ამ მხარდაჭერას და დიდ მადლობას ვუცხადებთ ჩვენს არაქართველ ძმებს და დებს, რომ არ მიგვატოვეს ამ გაჭირვებაში და ღირსეულად ამოგვიდგნენ მხარში.

მიუხედავად ყოველივე ზემოთქმულისა, საბჭოთა კავშირის ხელმძღვანელობა არ ჩქარობს საქართველოში მომხდარი უზარმაზარი მნიშვნელობის პოლიტიკური ფაქტის აღიარებას. მას არად მიაჩნია საქართველოს მოსახლეობის ნება, რომლის ესოდენ სრულყოფილად გამოხატვას დღეს მთელი მსოფლიო ეხმაურება.

ყოველივე ზემოთქმულიდან მიზანშეწონილად მიგვაჩნია, საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ რეფერენდუმზე გამოხატული ხალხის ნების გათვალისწინებით, მსოფლიოს ცივილიზებულ ერთა წინაშე გამოაცხადოს საქართველოს დამოუკიდებელი სახელმწიფოებრიობის აღდგენა 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტის საფუძველზე, რათა საქართველომ დაიკავოს ღირსეული ადგილი მსოფლიოს სუვერენულ სახელმწიფოთა თანამეგობრობაში.

მართალია, ჩვენ ვაცნობიერებთ იმ განსხვავებას, რომელიც არსებობს საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის იურიდიულ ფაქტსა და იმპერიის ტყვეობიდან საქართველოს ფაქტობრივ განთავისუფლებას შორის, მაგრამ ისიც უნდა გვახსოვდეს, რომ სამართლებრივი და საკანონმდებლო საფუძველი უმთავრესია ასეთ შემთხვევაში, რათა მოხდეს მსოფლიოს სახელმწიფოთა მიერ საქართველოს დე იურე ცნობა, მისი შესვლა გაერთიანებაში და სხვა ორგანიზაციებში. ამის შემდეგ უფრო შესაძლებელი გახდება საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა და ცენტრთან მოლაპარაკება საოკუპაციო ჯარების გაყვანის თობაზე.

საქართველოს რესპუბლიკა ავტონომიის შენარჩუნების მტკიცე კონსტიტუციურ გარანტიას აძლევს აფხაზ ხალხს, ხოლო აჭარის ავტონომიის საკითხი გადაწყდება რეფერენდუმით.

სიმბოლურია საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის გამოცხადება 9 აპრილს. ვინაიდან ამ დღეს გადაწყდა საქართველოს ბედი, 9 აპრილს წამებულთა სულები დაგვცქერიან ჩვენ, და ხარობენ ზეციურ ნათელში, რამეთუ აღსრულდა ნება მათი, აღსრულდა ნება ქართველი ერისა.

გაუმარჯოს დამოუკიდებელ საქართველოს!

გვფარავდეს ღმერთი!“.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№70 (90), გვ. 2-3; 10 აპრილი, 1991 წ.].

 

 

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის

ზვიად გამსახურდიას პრესკონფერენცია

ქართველი და უცხოელი ჟურნალისტებისათვის

1991 წლის 10 აპრილს

ეს ბატონ ზვიად გამსახურდიას პირველი პრესკონფერენცია იყო მას შემდეგ, რაც უზენაესმა საბჭომ მიიღო აქტი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის შესახებ. დღეს, მკითხველს ვთავაზობთ საუბრის ძირითად მომენტებს.

- როგორ შეხვდა კრემლი საქართველოს პარლამენტის გადაწყვეტილებას რესპუბლიკის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის თაობაზე?

- ჯერჯერობით დეზინფორმაციის ნიაღვარმა იმატა, და მეტი არაფერი. ავრცელებენ ხმებს, თითქოს მე აჭარის ავტონომიის გაუქმება გამომეცხადებინოს. და ეს იმ დროს, როცა სრულიად მკაფიოდ და საქვეყნოდ ითქვა და დაიბეჭდა კიდეც, რომ აჭარის ავტონომიის ბედი იქაურმა რეფერენდუმმა უნდა გადაწყვიტოს.

- რესპუბლიკის სტატუსის შეცვლამ, როგორც ჩანს, ცენტრთან ურთიერთობის ფორმაც უნდა შეცვალოს. განსაკუთრებით, თუ გავითვალისწინებთ ამბებს, რომლებიც ამ ბოლო ხანს ხდება სამაჩაბლოში...

- გუშინ იქ ყოვლად აღმაშფოთებელი ამბები მოხდა. სოფელ ოქონაში საბჭოთა ჯარები თავს დაესხნენ ქართველ მილიციელებს. განაიარაღეს და დააპატიმრეს ოცზე მეტი კაცი, რომლებიც ჯერაც არ გაუთავისუფლებიათ. ქართული მილიცია განაიარაღეს თამარაშენშიც. ჯარები ერედვშიც შეცვივდნენ, მაგრამ იქ მილიცია არ აღმოჩნდა. სამაგიეროდ პროკურორის ოთახი დაარბიეს. წაიღეს იმ ოსი ბანდიტების საგამოძიებო ნივთმტკიცებანი, რომლებმაც ხალხი დაწვეს. იყო ისეთი ფაქტებიც, როცა არმია ცეცხლს უშენდა მშვიდობიან მოსახლეობას. იგი ნამდვილი აგრესორივით იქცევა და უხეშად არღვევს ჩვენს სუვერენიტეტს. რა თქმა უნდა, პროტესტს გავუგზავნით.

- როგორია თქვენი პოლიტიკური პროგნოზი უახლოესი მომავლისათვის?

- ახალ პროვოკაციებს უნდა ველოდოთ. მით უმეტეს, რომ შიდა ქართლის ამბებზე ინფორმაციასთან ერთად მოსკოვიდან სხვა ახალი ამბებიც მოდის. მაგალითდ, სსრკ-ს შინაგან საქმეთა მინისტრმა პუგომ გამოგვიგზავნა დეპეშა, რომელშიც ნათქვამია, თითქოს „უკანონო“ იყოს ჩვენი შინაგანი ჯარების - ეროვნული გვარდიის შექმნა; იგი იმოწმებს სსრკ პრეზიდენტის ბრძანებულებას უკანონო სამხედრო ფორმირებათა დაშლის შესახებ. ერთი სიტყვით, დიდმასშტაბიან პროვოკაციებს უნდა ველოდოთ. არც პირდაპირი ინტერვენციაა გამორიცხული.

- ცენტრის რეაქცია რომ ნეგატიური იქნებოდა, ამას ლაპარაკი არ უნდა. რა შეგვიძლია ამას დავუპირისპიროთ, რა რეზერვები გვაქვს?

- ნებისმიერ ოკუპირებულ ქვეყანას, მით უმეტეს სსრ კავშირში შემავალს, ერთადერთი რეზერვი აქვს - ცენტრის პოლიტიკას მძლავრი საპროტესტო მოძრაობა უნდა დავუპირისპიროთ, საყოველთაო ეროვნული დაუმორჩილებლობა. დასავლეთ საქართველოში რკინიგზაზე, საზღვაო პორტში, საკავშირო დაქვემდებარების საწარმოებში უკვე დაიწყო გაფიცვა, შეიძლება აეროპორტების მუშაობაც შეწყდეს. ჩვენი მოთხოვნები ყველამ იცის - გაიყვანონ ჯარები შიდა ქართლიდან. იმედი ვიქონიოთ, რომ ყოველივე ეს ცენტრს აიძულებს ჩაუფიქრდეს თავის საქციელს.

- როგორ აფასებთ ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის განცხადებას, რომელშიც გამოთქმული იყო სურვილი, რომ საქართველოსა და საბჭოთა კავშირს შორის წამოჭრილი პრობლემები დემოკრატიული გზით გადაწყდეს.

- კარგი ამბავია. განსაკუთრებით იმიტომ, რომ ბატონ ჯორჯ ბუშს გავუგზავნე დეპეშა, რომლითაც ვატყობინებდი, საქართველოში შეიარაღებული ინტერვენცია მზადდება, უხეშად, იარაღით ერევიან ჩვენს საშინაო საქმეებში-მეთქი. ეტყობა, სახელმწიფო დეპარტამენტის განცხადება ამ დეპეშაზე რეაქცია უნდა იყოს. ჩვენი ერთდერთი იმედი დასავლეთია - მხოლოდ დემოკრატიას ძალუძს ჩვენი დაცვა.

- თქვენი აზრით, როდის მიაღწევს საქართველო სრულ დამოუკიდებლობას?

- ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად არის მზად კრემლი დაიწყოს მოლაპარაკება და რამდენად მალე იტყვის უარს იმ დიქტატის პოლიტიკაზე, რომელსაც დაჟინებით ადგას. ცხადია, დასავლეთის პოზიციაზეც. რაც უფრო ხშირად დაუთმობენ ყურადღებას საქართველოს, როგორც, მაგალითად ამერიკის შეერთებული შტატების დეპარტამენტმა ქნა, მით უფრო მეტი გარანტიები იქნება იმისა, რომ მალე მივაღწევთ სრულ დამოუკიდებლობას და საოკუპაციო ჯარების გაყვანას.

- როგორ ეკიდება ეგრეთ წოდებული ოპოზიცია დამოუკიდებლობის აქტს? და კიდევ, როგორ გამოეხმაურა ამას აფხაზეთის ოფიციალური ხელისუფლება?

- ეგრეთ წოდებული ოპოზიციისგან ჯერჯერობით არავითარი ნოტა არ მიგვიღია. რაც შეეხება აფხაზეთს, თავად არძინბა სოხუმში არ ბრძანდება. აი, მისმა მოადგილემ - ქართველმა კი მომილოცა. საერთოდ, საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენაზე რეაქცია დადებითია აფხაზთა შორისაც. მით უმეტეს, რომ დარწმუნდნენ - ავტონომიის შენარჩუნების კონსტიტუციურ გარანტიებში.

- რამდენად დაეხმარება ბრძოლაში საქართველოს პრეზიდენტის ინსტიტუტი?

- უდავოდ დაეხმარება. თუნდაც იმით, რომ ნებისმიერ თავისუფალ ქვეყანას უნდა ჰყავდეს თავისი პრეზიდენტი, სახელმწიფოს ხელმძღვანელი, ეს აუცილებელი პირობაა.

- რა არის პარიზში გიორგი ხოშტარიას ჩასვლის უმთავრესი მიზანი?

- ჩასვლის მიზანია ქვეყნებს გააცნოს მართალი ინფორმაცია ჩვენში მიმდინარე პროცესებზე. გარდა ამისა, კონტაქტები დამყარდება საფრანგეთის ოფიციალურ წრეებთან.

- როგორ არის დასავლეთის სახელმწიფოთა მხრივ ეკონომიკური დახმარების საქმე?

- პირველი ნაბიჯები უკვე გადაიდგა. მნიშვნელოვან კრედიტებს მოველით, სხვაგვარადაც დაგვეხმარებიან.

- ხომ არ შეიძლება უფრო დაწვრილებით გვითხრათ წამოწყებულ გაფიცვაზე?

- რაც შეეხება საქართველოს რკინიგზას, მისი გაფიცვა დამბლას დასცემს საჭოთა კავშირის რკინიგზის დიდ ნაწილს - ადლერიდან დონის როსტოვამდე. ბათუმისა და ფოთის გაფიცვასაც დიდი მნიშვნელობა აქვს. სწორედ აქედან გააქვს საბჭოთა კავშირს საექსპორტო ნავთობი და ქვანახშირი.

- ამას წინათ, ლიტვა ზოგიერთ საერთაშორისო ხელშეკრულებას შეუერთდა. მაგალითად, ადამიანის უფლებების დეკლარაციას და ა.შ.

- მაგას ჩვენც აუცილებლად ვიზამთ.

- დღეს, სრულიად აშკარაა ბორის ელცინისა და მიხეილ გორბაჩოვის დაპირისპირება. როგორ გგონიათ, რით დამთავრდება ეს?

- ეგ დაპირისპირება მალე ელცინის გამარჯვებით დამთავრდება. ცენტრი სულ უფრო კარგავს თავის მნიშვნელობას. თუ რაღა თქმა უნდა, მემარჯვენე ძალებმა რაიმე გადამწყვეტი არ იღონეს, ვთქვათ, სამხედრო გადატრიალება. ან, თუ გორბაჩოვი რომელიმე რეაქციონერმა არ შეცვალა.

- როგორ უყურებთ იმას, რომ, თურმე, საბჭოთა კავშირში საშუალო ხელფასი ექვსი დოლარი ყოფილა?

- ჩვენ ყოველნაირად ვცდილობთ დავაჩქაროთ ეროვნული ვალუტის შექმნის პროცესი.

- ბალტიისპირა რესპუბლიკებში მიიღეს კანონები ეროვნულ უმცირესობათა შესახებ. რა კეთდება ამ მხრივ საქართველოში?

- კანონი მზადაა და მალე გამოვიტანთ განსახილველად.

- გაზეთ „კომერსანტში“ გამოქვეყნდა ბორის ელცინის დეპეშა, რომელშიც ნათქვამია, საქართველოში დაამახინჯესო ყაზბეგში შეხვედრის შედეგები. თქვენ რას იტყოდით ამაზე?

- ჩემთვის ეს გაუგებარია. ელცინს გავუგზავნე საპასუხო დეპეშა, რომელშიც ვწერდი, „სამხრეთ ოსეთის“ შესახებ საბჭოური წყაროების ინფორმაციას ნუ დაეყრდნობით-მეთქი, რეალური ფაქტების საფუძველზე ერთხელ კიდევ დავუმტკიცე, რომ ყოფილ სამხრეთ ოსეთში სწორედ ქართველ მოსახლეობას ესხმიან თავს. ამის შემდეგ, რუსეთის სფსრ უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარეს ტელეფონით ვესაუბრეთ. კვლავ დადასტურდა, რომ კარგად გვესმის ერთმანეთისა. ამ ცოტა ხნის წინათ ინტერვიუში მან კვლავ დაადასტურა, რომ, რაზეც ყაზბეგში მოვრიგდით, ძალაში რჩება.

- როგორ გაიმართება საქართველოს პრეზიდენტის არჩევნები?

- ეს იქნება საყოველთაო სახალხო არჩევნები.

- როგორ დაახასიათებდით ელცინს?

მისთვის პოპულიზმის დაბრალება კრემლიდან, მისი ხელმძღვანელობიდან მოდის, რომლებიც ხალხს სძულს. ეს შურია. ხალხი კი უმიზეზოდ, უსაფუძვლოდ არავის შეიყვარებს. ელცინი სადა, გულღია კაცია, განსაკუთრებით საუბრის დროს, უბოროტოა, არავითარი დიქტატორული მიდრეკილებანი არა აქვს. პატიოსანი კაცია, მაგრამ როგორც ჩანს, მის გარემოცვაში არიან ადამიანები, რომლებიც ხშირად ჯიუტად მოითხოვენ გადაწყვეტილებებს, რომლებიც მის ბუნებას არ შეესაბამება. სხვათა შორის, ამას ადასტურებს რუსეთის სფსრ სახალხო დეპუტატთა ყრილობის ჩარევაც საქართველოს საქმეებში, გორბაჩოვისადმი მიმართვაც, რომელშიც სთხოვდნენ წესრიგი დაემყარებინათ ეგრეთ წოდებულ სამხრეთ ოსეთში. მიმართეს გორბაჩოვს, რომლის გადადგომასაც თვით ელცინი მოითხოვს?! პარადოქსია!

- საქართველოს ახალი კონსტიტუციის შექმნისას თუ დაეყრდნობით დასავლური ქვეყნების კონსტიტუციებს?

- ალბათ, არ იცით, რომ ჩვენში უკვე მიღებულია დამოუკიდებელი დემოკრატიული საქართველოს კონსტიტუცია? სწორედ ის დაედება საფუძვლად ახალ კონსტიტუციას.

- დღეს ცხინვალში ბრძანდება გენერალი შატალინი. ხომ არ გიცდიათ მასთან დიალოგი? და კიდევ: საძრახისად ცნობილ კიმ ცაგოლოვს თქვენთან მოლაპარაკება მოუსურვებია. თქვენ რას იტყოდით?

- თავად შატალინს არ სურს ჩვენთან არავითარი კონტაქტები, მაშასადამე, არც ჩვენ გადავდგამთ ნაბიჯს. საერთოდ კი ადრე იყო ჩემთან. განაცხადა, თქვენ მართლი ხართ, კონფლიქტი ოსმა სეპარატისტებმა წამოიწყესო. გამიკვირდა კიდეც, ახლა კი სხვაგვარად მოქმედებს, მაშასადამე, ახალი ინსტრუქციები მიუღია. რაც შეეხება ცაგოლოვს, ეგ ლიდერი არ არის. ეგ გენერალი, უფრო სწორედ, გაფილოსოფოსებული ექსტრემისტი, კარგს არაფერს აკეთებს, ადამიანთა მცირე ჯგუფი უჭერს მხარს და მასთან მოსალაპარაკებელი არაფერი მაქვს. იქ ოსთა რამდენიმე დაჯგუფებაა და ერთმანეთში დავობენ, გავლენის სფეროები ვერ გაუყვიათ.

- საქართველოს დამოუკიდებლობისათვის აუცილებელია გორბაჩოვის კრახი, თუ სხვა ვარიანტებიც არსებობს, მაგალითად, მოლაპარაკება?

- მოლაპარაკების არავითარი საშუალება არა გვაქვს, მით უმეტეს, რომ ცენტრი კვლავ დიქტატის პოლიტიკას ადგას. მაგრამ იმედი გვაქვს, რომ იმპერიისა და გორბაჩოვის კრახი ახლოა - აი, ეს იქნება საქართველოს ფაქტობრივი თავისუფლების დასაწყისი.

- შეიძლება თუ არა ლაპარაკი საბჭოთა კავშირთან ეკონომიკურ ომზე და შეძლებს თუ არა საქართველო ასეთ ომში გამარჯვებას?

- საქართველოში დემოკრატიული არჩევნები სწორედ ეკონომიკურ ომში გამარჯვების შემდეგ გაიმართა, როცა რკინიგზა ჩაიკეტა ადლერიდან როსტოვამდე. ცენტრმა მხოლოდ იმ გაფიცვის შემდეგ დათმო პოზიციები და დაუშვა ჩვენში დემოკრატიული არჩევნები. დღეს კი, რა თქმა უნდა, გვაწუხებს, რომ ნებსით თუ უნებლიედ, გარკვეულ მიზეზთა გამო, ზარალს მივაყენებთ სომხეთს. ჩვენ გავაფრთხილეთ და ბოდიში მოვუხადეთ ბატონ ტერ-პეტროსიანს. რა თქმა უნდა, ნაწილობრივ აზერბაიჯანიც და თვით ყაზახეთიც, მაგრამ განსაკუთრებით სომხეთი დაზარალდება. მაგრამ რა ვქნათ, სხვა გამოსავალი არა გვაქვს, ფაქტობრივად, საომარი მდგომარეობაა. მაშასადამე, უნდა გავუძლოთ. ისე კი ვიტყვი, გაფიცვის დაწყება ჩვენი ბრალი არ არის. ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის, ხალხის წარმომადგენლებისა, კერძოდ, „მრგვალი მაგიდა - თავისუფალი საქართველოს“ ბლოკის ორგანიზაციების საგაფიცვო კომიტეტებმა შემოგვთავაზეს.

- როგორ გესახებათ გორბაჩოვის პოლიტიკური პორტრეტი?

- გორბაჩოვმა გარდაქმნა მხოლოდ იმიტომ დაიწყო, რომ საკუთარი ხელისუფლების განმტკიცება უნდოდა, ეს არის მთავარი. ძალაუფლების გულისთვის არაფერს არ თაკილობს. მიხვდა, დაინახა რა კრახიც მოელით მას და მის იმპერიას, სწორედ ამიტომ გაითამაშა „გარდაქმნის“ სპექტაკლი.

- გაერთიანებული ერების ორგანიზაციებიდან პასუხი ხომ არ მიგიღიათ თქვენს მიმართვებსა და პეტიციებზე?

- სამწუხაროდ, ჯერ არა, ჯერჯერობით გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია მხოლოდ აზია-აფრიკის ქვეყნებისათვის არსებობს და არა საბჭოთა კავშირის დამონებული ხალხებისთვის. ჩვენთან კონტაქტებს ისე აფასებენ, როგორც საბჭოთა კავშირის საშინაო საქმეებში ჩარევას.

- როგორ გამოეხმაურნენ კუზბასელი მუშები დახმარებას, რომელიც ამას წინათ გაუწიეთ?

- მადლობის დეპეშებს ვიღებთ. მხარი დაგვიჭირეს და მიაჩნიათ, რომ საერთო მიზანი გვაქვს - ბრძოლა კომპარტიის მონოპოლიის წინააღმდეგ და არსებული დანაშულებრივი სახელმწიფო სტრუქტურების წინააღმდეგ.

- გამოითქვა იდეა, რომ მოეწყოს მიერთებული სახელმწიფოების კონფერენცია და შეიქმნას ამ რესპუბლიკების საკოორდინაციო საბჭო...

- დიახ, არის ასეთი იდეა. კიშინიოვში უნდა გამართულიყო შეხვედრა, მაგრამ გადაიდო.

- როგორ გამოეხმაურა საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებას ტახტის მემკვიდრე გიორგი ბატონიშვილი?

- გუშინ მოგვილოცა“.

[გაზ. „რესპუბლიკა“|№14/47, გგვ. 3; 16 აპრილი, 1991 წ.].

 

 

სსრ კავშირის პრეზიდენტს

მ.ს. გორბაჩოვს

სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა მინისტრს

ბ.კ. პუგოს

სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარების ნაწილებმა, რომლებიც შემოყვანილი არიან საქართველოში, კერძოდ, სამაჩაბლოში ქართველი ხალხის ნების მიუხედავად, განსაკუთრებით გაააქტიურეს საომარი მოქმედება ქართველი მოსახლეობის წინააღმდეგ, სახელდობრ, მას შემდეგ, რაც საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ მიიღო საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი.

დღეს, როცა თვით კომუნისტური იდეოლოგიაც კი არ უარყოფს რელიგიის საჭიროებას პიროვნების სულიერი ჰარმონიის ფორმირებისათვის, სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარები და საბჭოთა არმია სჩადიან ანტიჰუმანური, მკრეხელური ვანდალიზმის აქტებს.

1991 წლის 11 აპრილს შინაგანი ჯარების ნაწილებმა, რომლებიც ქარელის რაიონის სოფელ დვანში შეიჭრნენ, სამეთვალყურეო პუნქტის გაუქმების საბაბით დაწვეს წმინდა გიორგის ეკლესია და წმინდა სამების ეკლესია - ისტორიული ძეგლები, რომლებიც ქართველი ხალხის სულიერი სიმდიდრის დასტურია. 11 აპრილს ჩადენილი ვანდალიზმის აქტი საქართველოს ისტორიის მოსპობის ცდის ტოლფასია.

ამავე დროს გაცნობებთ, რომ სოფელი დვანი ოც კილომეტრზე მდებარეობს ტერიტორიიდან, რომელზეც ვრცელდება საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს მიერ გამოცხადებული საგანგებო წესების მოქმედება.

საგანგებო წესების მოქმედების ტერიტორიის თვითნებური გაფართოება, სუვერენული სახელმწიფოს საქმეებში უხეში ჩარევა, მისი ტერიტორიული მთლიანობის დანაწევრების ცდა, აგრეთვე ლოკალური ტერიტორიის ანექსიის ცდაა.

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭო კატეგორიულად მოითხოვს, დაუყოვნებლივ გაიყვანოთ სამაჩაბლოს ტერიტორიიდან სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს სამხედრო ნაწილები და აღადგინოთ საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს მიერ დანიშნული ქალაქ ცხინვალის სამხედრო კომენდანტის უფლებამოსილებანი.

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე

ზვიად გამსახურდია

თბილისი, 1991 წლის 12 აპრილი“.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№72 (92, გვ. 1; 13 აპრილი, 1991 წ.].

 

 

ზვიად გამსახურდია

საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტია

 

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს

პირველი სესიის საგანგებო სხდომა

14 აპრილს გაიმართა საქართველოს პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს პირველი სხდომა, რომელიც გახსნა მისმა თავმჯდომარემ, ბატონმა ზვიად გამსახურდიამ.

დღის წესრიგში პირველ საკითხზე - საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობის შემოღების შესახებ ილაპარაკა უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის პირველმა მოადგილემ აკაკი ასათიანმა. მან თქვა, თუ რაოდენ საჭიროა ამ თანამდებობის დაუყოვნებლივ შემოღება და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ნამდვილი თავისუფლებისათვის, ქართველი ხალხის ბრძოლის ამ ეტაპზე განსაკუთრებით საჭიროა ქვეყნის საშინაო და საგარეო პოლიტიკას წარმართავდეს პრეზიდენტი, რომელსაც უდიდესი უფლებამოსილებანი და პასუხისმგებლობა ეკისრება ხალხის წინაშე სახელმწიფოს საქმის ვითარებისათვის.

შემდეგ სიტყვა მიეცა საქართველოს რესპუბლიკის იუსტიციის მინისტრს ჯონი ხეცურიანს, რომელმაც წარმოადგინა კანონპროექტი პრეზიდენტის თანამდებობის შემოღების და ამასთან დაკავშირებით საქართველოს რესპუბლიკის კონსტიტუციაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესახებ. აზრთა გაზიარებაში მონაწილეობდნენ დეპუტატები: აკაკი ბობოხიძე, აპოლონ სილაგაძე, მინდია სალუქვაძე, დავით კუპრეიშვილი, ემზარ გოგუაძე, ლოვარდ ტუხაშვილი, თედო ნინიძე, ელდარ შენგელაია, აკაკი ასათიანი, ნოდარ ნათაძე, რამაზ სურმანიძე, ალექსანდრე ქობლაშვილი, ლევან ალექსიძე, რომან გოცირიძე, ალექსანდრე შუშანაშვილი, თეიმურაზ ქორიძე, ნუგზარ მოლოდინაშვილი, ბაკურ გულუა, გელა ჩორგოლაშვილი, თედო პაატაშვილი და სხვები.

უზენაესმა საბჭომ ერთხმად მიიღო კანონი პრეზიდენტის თანამდებობის შემოღებისა და ამასთან დაკავშირებით, საქართველოს კონსტიტუციაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესახებ.

საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის არჩევის საკითხზე ილაპარაკა ბატონმა აკაკი ასათიანმა. „მრგვალი მაგიდა - თავისუფალი საქართველოს“ ბლოკში შემავალი პოლიტიკური ორგანიზაციების სახელით, მან ამ თანამდებობაზე დაასახელა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის ბატონ ზვიად გამსახურდიას კანდიდატურა.

სხვა კანდიდატურები არ დაუსახელებიათ. ღია კენჭისყრით უზენაესმა საბჭომ ზვიად გამსახურდია ერთხმად აირჩია საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტად.

ტაშის გრიალში ტრიბუნაზე ავიდა ბატონი ზვიად გამსახურდია. მან მადლობა გადაიხადა ნდობისათვის და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ შეგნებული აქვს უდიდესი პასუხისმგებლობა, აღუთქვა დამსწრეთ, რომ ძალ-ღონეს არ დაიშურებს ქართველი ხალხის სანუკვარი ოცნების - სამშობლოს თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის მისაღწევად.

... უზენაესმა საბჭომ პირველი წაკითხვით მიიღო საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის არჩევის კანონი, რომლის თანახმად 1991 წლის 26 მაისს გაიმართება პრეზიდენტის პირველი, საყოველთაო არჩევნები ფარული კენჭისყრით, თანასწორი და პირდაპირი საარჩევნო უფლების საფუძველზე...

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№73 (93), გვ. 1; 16 აპრილი, 1991 წ.].

 

 

ჩვენ გავიმარჯვებთ!

მამულიშვილნო, ქართველნო, გეორგიანნო! ქრისტე აღსდგა! გილოცავთ საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენას. ძვირფასო დანო და ძმანო, დაე, იყოს ეს დღე დასაწყისი ქართველი ერის კონსოლიდაციისა, ერთ მუშტად შეკვრისა შინაური და გარეშე მტრის წინააღმდეგ. დღვანდელი დღე ცრემლნარევი სიხარულის დღეა. მართალია, ჩვენ ცრემლი არ შეგვშრობია თვალზე - 9 აპრილს წამებულთა გლოვა, სამაჩაბლოში წამებულთა გლოვა დღესაც გრძელდება. მაგრამ უფალმა მოგვივლინა ეს დღე, ვითარცა დღე ცრემლნარევი სიხარულისა. ასეთი იყო საქართველოს ისტორია, ეს იყო ეკლიანი გზით სვლა ჭეშმარიტებისაკენ, საღმრთო სიყვარულისაკენ, საქართველოს გზა ეკლიანი გზაა ქრისტეს ჯვარცმისა, დაფლვისა და გარდაუვალი აღდგომისა. ამ დღეს დიდი დაფიქრება გვმართებს, დიდი ურთიერთსიყვარული, დიდი პატიება, მიტევება, რამეთუ არ არს კაცი, რომელიც ცხონდეს და არა სცოდოს. გავხედოთ ამ მძიმე გზას, რომელიც გველოდება და მოითხოვს ჩვენგან დიდ დარაზმულობას, შრომას, ურთიერთგატანას ამ უდიადეს ჟამს.

 

ქრისტიანულად ვიდოდით ჩვენ ისტორიის უძნელეს გზაზე და მუდამ ქრისტეს მცნების ერთგულებით ვიაროთ. რელიგიამ და ზნეობამ მოიყვანა დღევანდელ დღემდე ქართველი ერი.

ჩვენ გავიმარჯვებთ!

გაუმარჯოს დამოუკიდებელ საქართველოს!

[გაზ. „რესპუბლიკა“|№14(47), გვ. 9; 16 აპრილი, 1991 წ.].

 

 

საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის

ბატონ ზვიად გამსახურდიას ინტერვიუ

იაპონიის ტელეკომპანია „ფუჯის“ კორესპონდენტთან

იაპონიის ტელეკომპანია „ფუჯიმ“ თავის საინფორმაციო პროგრამაში მონაწილეობა სთხოვა საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტს ბატონ ზვიად გამსახურდიას და აი, 16 აპრილს საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს სხდომათა დარბაზში შესდგა დაპირებული ინტერვიუ, რომელიც ცოცხლად ჩაერთო „ფუჯის“ საინფორმაციო პროგრამაში. გთავაზობთ ამ ინტერვიუს:

ჩვენ გამოვაცხადეთ საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენა და მივმართეთ მსოფლიოს ყველა ქვეყანასა და სახელმწიფოს, ცნონ საქართველო, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო და საერთაშორისო სამართლის ობიექტი. ჩვენი მიზანია აღვადგინოთ ჩვენი სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა, რომელიც დავკარგეთ 1921 წელს საბჭოთა რუსეთის არმიის მიერ ანექსიის შედეგად. ახლა ბევრი პრობლემის წინაშე ვდგავართ, რადგან მოსკოვს, ცენტრს არ სურს ოფიციალური კავშირი ჩვენთან და არ უნდა აღიაროს ჩვენი დამოუკიდებლობა.

თქვენი აზრით, როგორი იქნება საბჭოთა კავშირის მომავალი?

15 აპრილს გაიმართა სრულიად საკავშირო საგაფიცვო კომიტეტის შეკრება. მოსკოვის საოლქო საბჭოში განიხილეს საკითხი, თუ ვის უნდა გადაეცეს ძალაუფლება გორბაჩოვის შემდეგ. ასე, რომ გორბაჩოვის გადადგომა გადაწყვეტილია. ახლა საგაფიცვო კომიტეტი ფიქრობს შექმნას ახალი ფედერაციის ტიპის საბჭო ან ახალი კოალიციური მთავრობა, რომელშიც შევლენ რესპუბლიკის საზოგადოების წარმომადგენლები. ამჟამად მოსკოვს არ ჰყავს ხელისუფლება.

ჩვენი ხელმძღვანელი უცხოეთში გაემგზავრა: გორბაჩოვი იაპონიაში, პავლოვი ინგლისში ჩავიდა, ელცინი კი - საფრანგეთში.

სამხრეთ ოსეთის სიტუაციაზე რას ფიქრობთ?

ე.წ. სამხრეთ ოსეთის პრობლემა ხელოვნურად არის ინსპირირებული მოსკოვის მიერ. მოსკოვი და გორბაჩოვი ამ პრობლემას იყენებენ ჩვენს წინააღმდეგ. ისინი საქართველოს იმიტომ სჯიან, რომ დამოუკიდებლობისათვის იბრძვის. დამოუკიდებლობის დეკლარაციის გამოყენებისთანავე ე.წ. სამხრეთ ოსეთში დამატებითი შენაერთები შემოიყვანეს. სიტუაცია დღითი დღე უარესდება. ეს მოსკოვის დამსჯელი ოპერაციაა. ოსი ექსტრემისტები მოქმედებენ მოსკოვის მხარდაჭერით.

როგორ ფიქრობთ, რა გზით მოგვარდება საკითხი?

სანამ ცენტრი იარსებებს, პრობლემა ვერ გადაიჭრება.

თუ ჯარებს გაიყვანენ?

თუკი გაიყვანენ ჯარებს ე.წ. „სამხრეთ ოსეთიდან“, მაშინ ყველაფერი მოგვარდება.

ეს როდის მოხდება?

ჩვენ ეხლა დავიწყეთ საყოველთაო გაფიცვა და გამოვაცხადეთ ეროვნული დაუმორჩილებლობა საბჭოთა ჯარების გაყვანის მოთხოვნით.

ფიქრობთ, რომ ეს გაფიცვა ზეგავლენას მოახდენს მოსკოვზე?

მოახდენს, რადგან იგი საბჭოთა ეკონომიკის პარალიზებას გამოიწვევს.

როგორ ფიქრობთ, რომელი პრეზიდენტი გადაარჩენს საბჭოთა კავშირს?

ვერც ერთი. საბჭოთა კავშირი უნდა დაიშალოს. ყველა რესპუბლიკამ დამოუკიდებლობა უნდა მოიპოვოს. ესაა გზა ხსნისა. ვერც ერთი პრეზიდენტი ვერ უშველის საბჭოთა კავშირს.

რუსეთის ლიდერზე რას გვეტყვით? ვინ არის შესაფერისი ამ პოსტისათვის?

ელცინი. აქვე უნდა გითხრათ, რომ მივესალმები იაპონელ ჟურნალისტებს საქართველოში. მაგრამ რაოდენ მაოცებს ის ფაქტი, რომ ოფიციალური იაპონია არ იჩენს ინტერესს საქართველოს მიმართ. მოსკოვიდან იაპონიის საელჩოს წარმომადგენელიც კი არ ჩამოსულა ჩვენთან. ჩვენ გვსურს კონტაქტი გვქონდეს არა მარტო ჟურნალისტებთან, არამედ იაპონიის ოფიციალურ წევრებთანაც. (წრეებთან? რედ. შენიშვნა) ეს ჩვენი სურვილია.

თქვენი ეკონომიკური სტრუქტურა... როგორი იქნება იგი მომავალში?

ეკონომიკური კავშირები გვაქვს სხვადასხვა ქვეყნებთან, საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკებთანაც. ჩვენი ეკონომიკა გაუმჯობესდება სრული დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ. როცა საქართველო თავს დააღწევს იზოლაციას. საბჭოთა კავშირმა საქართველოს იზოლირება მოახდინა მსოფლიოში მიმდინარე ეკონომიკური პროცესებისაგან. ჩვენ ვიმედოვნებთ, რომ მდგომარეობა გამოსწორდება, მაგრამ ისეთმა ქვეყანამ, როგორიც არის იაპონია, მხარი უნდა დაუჭიროს რესპუბლიკებს და არა ცენტრს. ასე უფრო უკეთესი იქნება.

თქვენ ბევრი სპეციფიკური საშინაო პრობლემა გაქვთ. თუ გაქვთ პროგრამა მათ დასაძლევად?

გვაქვს, რა თქმა უნდა. ეს პროგრამა ეფუძნება თავისუფალ საბაზრო ეკონომიკას და არის ანტისოციალისტური.

როგორ აფასებთ საბჭოთა ეკონომიკის 73 წლიან პერიოდს?

ეს არის სრული დანგრევა. დღეს საბჭოთა კავშირი კრიზისსა და ნგრევას განიცდის. არსებული ეკონომიკური სისტემის გამოა ეს ყველაფერი. სისტემა უნდა შეიცვალოს.

როგორ ფიქრობთ, რამ უნდა განაპირობოს სრული ეკონომიკური და პოლიტიკური დამოუკიდებლობის მიღწევა?

ეს დამოკიდებულია დასავლეთის ქვეყნების აქტიურ მხარდაჭერასა და საბჭოთა კავშირში მიმდინარე პოლიტიკური პროცესების სწორ გაგებაზე.

ახლა ხელსაყრელი სიტუაციაა საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვებისათვის?

დიახ, ვფიქრობ, ამისათვის საუკეთესო პირობებია. ახლა ყველა რესპუბლიკა იბრძვის დამოუკიდებლობისათვის და ცენტრიც აღარ არის ისეთ ძლიერი, რომ შეებრძოლოს ამ მოძრაობას.

ზოგიერთი ჟურნალისტი მოსკოვში ამბობს, რომ თავდაპირველად გორბაჩოვმა დაიწყო ლიბერალიზაცია...

დიახ, მაგრამ იგი იძულებული გახდა დაეწყო. დასავლეთის ქვეყნებმა, უწინარესად კი, ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა, აიძულა იგი დაეწყო ეს პროცესი. ამერიკამ დაიწყო გარდაქმნა და არა გორბაჩოვმა.

გმადლობთ ინტერვიუსათვის.

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№75 (95), გვ. 1, 18 აპრილი, 1991 წ.].

 

 

საქართველოს რესპუბლიკის კანონი

 ცხინვალისა და ყორნისის რაიონების გაუქმების შესახებ

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭო ადგენს:

1. გაუქმდეს ცხინვალის რაიონი და მისი ტერიტორია შეუერთდეს გორის რაიონს.

2. გაუქმდეს ყორნისის რაიონი და მისი ტერიტორია შეუერთდეს ქარელის რაიონს.

3. ამოღებულ იქნეს საქართველოს რესპუბლიკის კონსტიტუციის (ძირითადი კანონის) 71-ე მუხლიდან სიტყვები „ყორნისის“ და „ცხინვალის“.

საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტი

ზვიად გამსახურდია

თბილისი, 1991 წლის 27 აპრილი

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№83 (103), გვ. 1, 30 აპრილი, 1991 წ.].

 

 

საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის

ბატონ ზვიად გამსახურდიას გამოსვლა

საქართველოს ტელევიზიით 1991 წლის 28 აპრილს

საღამო მშვიდობისა, ძვირფასო ტელემაყურებლებო!

პირველ ყოვლისა, მინდა მადლობა მოვახსენო საქართველოს მოსახლეობას ბოლო ხანებში აღმოჩენილი დიდი მხარდაჭერისათვის, რეფერენდუმში მონაწილეობისათვის, იმ მილოცვებისათვის, რომლებიც გამოაგზავნეს დამოუკიდებლობის გამოცხადებასთან დაკავშირებით ცალკეულმა პირებმა, დაწესებულებებმა, ორგანიზაციებმა და აგრეთვე იმათ, ვინც წარმოადგინეს მხარდამჭერთა სიები.

 

დღევანდელი ჩემი გამოსვლა დაკავშირებულია „მრგვალი მაგიდის“ ბლოკის მიერ ჩემს წარდგენასთან საქართველოს პრეზიდენტობის კანდიდატად. გარკვეული გაგებით მსურს განვმარტო ზოგიერთი რამ, განსაკუთრებით ჩვენი ოპონენტების გამოსვლასთან დაკავშირებით. მსურს აღვნიშნო უწინარეს ყოვლისა, რომ არ მინდა ვტოვებდე შთაბეჭდილებას ისეთი ადამიანისას, რომლის ცხოვრების უმთავრესი მიზანი პრეზიდენტობაა. არასოდეს მქონია ასეთი მიზნები. ეს ყველამ კარგად იცის, ვინც ასე თუ ისე მიცნობს. მაგრამ ქვეყნის მდგომარეობამ, ჩვენი ერის დღევანდელმა ვითარებამ განაპირობა ეს ყოველივე. გუშინ ჩვენ მოვისმინეთ ჩვენი ოპონენტების გამოსვლები. იქ იყო ყალბი საყვედურები ჩვენს მიმართ და „მრგვალი მაგიდის“ ბლოკის მიმართ, გადაკრული სიტყვები, რომლებზეც მსურს მოგახსენოთ შემდეგი: პირველ რიგში, საუბარი იყო ფასების ზრდაზე და ეკონომიკურ კრიზისზე. ის ადამიანები, რომლებიც საუბრობენ საქართველოში შექმნილ მძიმე ეკონომიკურ ვითარებაზე, ცხოვრების დონის დაცემაზე, რატომღაც არასოდეს არ ახსენებენ მთავარ მიზეზს - კრემლს და საბჭოთა იმპერიას, რომლის შემადგენლობაშიც ჯერჯერობით იძულებით ვიმყოფებით და ცდილობენ გადმოიტანონ ბრალდებების მთელი სიმძიმე საქართველოს დღევანდელ ხელისუფლებაზე, მთავრობაზე - ამას სჩადიან უპირველეს ყოვლისა, სწორედ კრემლის მოციქულები, რომელთა მიზანია დისკრედიტაცია ჩვენი ხელისუფლებისა და ჩვენი მთავრობისა. სინამდვილეში, სანამ საქართველო წარმოადგენს ნაწილს ცენტრალიზებული საბჭოთა იმპერიისა, სადაც ჩვენი ეკონომიკა იმყოფება იზოლაციაში, რეალური ეკონომიკური ძვრები წარმოუდგენელია. სანამ ჩვენს რესპუბლიკას არ ექნება ეკონომიკური საზღვრები, რომლებიც დაგვიცავს ცენტრის თვითნებობისაგან, ცხოვრების დონის მნიშვნელოვნად გაუმჯობესება შეუძლებელია, მაგრამ ჩვენი ქვეყანა მიდის სრული დამოუკიდებლობისაკენ. დამოუკიდებლობის დეკლარაცია პირველი რეალური ნაბიჯი გახლავთ ამისი. ზოგი პოლიტიკოსი უკიჟინებს დღეს ჩვენს ხელისუფლებას არასაკმარის ელასტიურობას. გუშინ იყო საუბარი იმაზე, რომ საჭიროა უფრო მეტი ელასტიურობა ცენტრთან ურთიერთობაში. საჭიროა ისეთი პოლიტიკოსი, რომელიც უფრო მეტი ელასტიური იქნება. ვთქვათ, უფრო მეტად მოერგება კრემლის პოლიტიკას. მაშინ გამოდის, რომ ყველაზე კარგი გამოსავალი იქნება, თუ დავთმობთ ჩვენს პრინციპებს, ხელს ავიღებთ დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაზე და ხელს მოვაწერთ სამოკავშირეო ხელშეკრულებას. მაგრამ ეს იქნება ღალატი ჩვენი იდეალებისა, ჩვენი პრინციპებისა, და მე მგონი, ქართველი ერი ამას არ მოიწონებს. ასე, რომ ჩვენს წინაშეა არჩევანი ერთი მხრივ, ეროვნული და სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა, რომელიც ჩვენ გამოვაცხადეთ და რომლის მიზანიც არის სრული და საბოლოო დამოუკიდებლობის მიღწევა და მეორე მხრივ, კრემლთან და ცენტრთან ელასტიური დამოკიდებულება, შემგუებლობა და საბოლოო ანგარიშით ერის ღალატი. მე მგონი, არჩევანი გაკეთებულია. დღეს ვერავითარი დემაგოგიით ვერავინ ვერ დაარწმუნებს ქართველ ერს, რომ პირველი გზა არ არის სწორი და მეორე გზას უნდა დაადგეს.

ასე რომ, ვინც საუბრობს იმაზე, რომ საქართველოში ეკონომიკური მდგომარეობა გაუარესებულია, უწინარეს ყოვლისა უნდა ისაუბროს ყოველივე ამის მიზეზებზე და ეს მიზეზი გახლავთ ჩვენი უკომპრომისო ბრძოლა დამოუკიდებლობისათვის, რომელსაც ჩვენ არ გადავუხვევთ. ჩვენი ისტორია, ჩვენი წინაპრების იდეალები სწორედ ამასთან იყო დაკავშირებული. საქართველო ყოველთვის იცავდა თავის დამოუკიდებლობას, თავის სარწმუნოებას და ის ტრაგიკული ისტორია, რომელიც საქართველოს აქვს, არ იქნებოდა ესოდენ ტრაგიკული, მას რომ უარი ეთქვა სარწმუნოებაზე, თავის ეროვნულ თვითმყოფადობაზე, არ ებრძოლა თავისუფლებისათვის. ასევე არის დღესაც. ჩვენ რომ ხელი ავიღოთ ჩვენს რწმენაზე, ჩვენს ეროვნებაზე, მაშინ ცენტრი დიდი სიხარულით გამოგვიწვდის ხელს. მაგრამ ჩვენი პრინციპები ამის უფლებას არ მოგვცემს. საუბარია დღეს, აგრეთვე, ჩვენი ოპონენტების მხრივ იმაზე, რომ მიწის კერძო მფლობელობაში გადაცემა დაუყოვნებლივ არ მოხდა. ამასთან დაკავშირებით ისევ ვიმეორებ, რომ საჭიროა ჯერ მოქალაქეობის კანონის შემოღება. ის, ვინც დღეს ქადაგებს მიწის კერძო საკუთრებაში გადაცემაზე მოქალაქეობის კანონის გარეშე, საქართველოს მტერია, ნამდვილი მოღალატეა ჩვენი ეროვნული ინტერესებისა. ჯერ უნდა გვქონდეს მოქალაქეობის კანონი, რომელიც ამჟამად მუშავდება, ხოლო შემდეგ კანონი მიწის შესახებ, მიწის კოდექსი. აი, ამის მერე უნდა დავიწყოთ მიწის გადაცემა კერძო საკუთრებად. მაგრამ ამისათვის საჭიროა უწინარეს ყოვლისა, დამოუკიდებელი საქართველოს საერთაშორისო პოზიციების განმტკიცება, შინაგანი სტაბილურობა და აუცილებლად დიპლომატიური აღიარება ჩვენი ქვეყნისა ერთი ან ორი სახელმწიფოს მიერ, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოქალაქეობის კანონის შემოღება გართულდება გარკვეული შინაპოლიტიკური და საგარეო პოლიტიკური მიზეზების გამო. აი, ეს გახლავთ ურთიერთდაკავშირებული მიწის საკითხი მოქალაქეობის საკითხთან. - რასაკვირველია, ოპონენტების აზრის მოსასმენად ჩვენ მზადა ვართ, მაგრამ ყველას ვთხოვთ, რომ პრეზიდენტის პოსტისთვის ბრძოლას ნუ გადავაქცევთ საქართველოს რესპუბლიკის დისკრედიტაციად და ჩვენი ეროვნული ინეტერესების ხელყოფად. ჩვენი ოპონენტები ამბობენ აგრეთვე, თითქოს ჩვენ ეროვნული დაუმორჩილებლობის გამოცხადებით თვითბლოკადას ვეწეოდეთ. ესეც დემაგოგიური და პროვოკაციული განცხადებაა, ვინაიდან ცნობილია, თუ რა დიდ ზიანს აყენებს ჩვენს მიერ გამოცხადებული ეროვნული და სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა უპირველეს ყოვლისა საბჭოთა ეკონომიკას, რაზედაც მეტყველებენ ის წერილები და დეპეშები, რომლებიც მოდის საქართველოში ცენტრიდან. უპირველეს ყოვლისა, აღსანიშნავია სსრკ-ს მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილის დოგუჟიევის ტელეგრამა, სადაც ნათქვამია, რომ საბჭოთა ეკონომიკას უდიდესი ზიანი მიაყენა ჩვენმა რკინიგზელთა გაფიცვამ. დოგუჟიევი კატეგორიულად მოითხოვს ამ გაფიცვის შეწყვეტას, სხვადასხვა საწარმოებიდანაც მოდის დეპეშები. ყოველივე ეს გამოქვეყნდება პრესაში. მართლია, არც ის არის დასამალი, რომ ჩვენი ეკონომიკის ინტერესებიც ზიანდება, მაგრამ მსხვერპლის გარეშე თავისუფლება არავის მოუპოვებია. ამიტომ გთხოვთ, ნუ აჰყვებით დემაგოგების მოწოდებებს, კაპიტულანტების მოწოდებებს, რომ ხელი ავიღოთ ჩვენს ბრძოლაზე და დავნებდეთ კრემლს. ასე რომ, აქ ელასტიურობის გამოვლინება და ყოველგვარი ლავირება მიგვიყვანს მხოლოდ ეროვნული ინტერესების ღალატამდე. ჩვენ არ ვაპირებთ გადავუხვიოთ იმ გეზს, რომელიც ავიღეთ დამოუკიდებელი საქართველოს აღორძინებისათვის ბრძოლაში.

იყო აგრეთვე გარკვეული საყვედურები იმასთან დაკავშირებით, თითქოს საქართველოს უზენაესი საბჭო ერთპარტიულია. ესეც აშკარა და უხეში ცილისწამებაა. იქ გახლავთ მრავალი პარტია წარმოდგენილი, მრავალი ორგანიზაცია. იქ არის სრული თავისუფლება შეხედეულებებისა, პოზიციებისა; არავითარი ძალდატანება, არავითარი შეზღუდვა, არავითარი რეგლამენტირება არ ხდება არავისი, ყველა თავისუფლად გამოთქვამს თავის შეხედულებას და იმარჯვებს მხოლოდ ის აზრი, რომელსაც მხარს უჭერს დიდი უმრავლესობა და მისაღებია პარლამენტისა და ერისათვის. რაიმე არადემოკრატიულის დაბრალება ჩვენი პარლამენტისათვის, ჩვენი ხელისუფლებისათვის მე მგონი, გაუმართლებელია. გაუმართლებელია აგრეთვე ბრალდება იმის შესახებ, თითქოს კულტურის საქმეებში ვერევით. არავითარი ჩარევა არ ხდება. ჩარევა ხდება მხოლოდ მაშინ, თუ ესა თუ ის კულტურული დაწესებულება გამოავლენს რაიმე მძიმე ფინანსურ დარღვევებს, კორუფციას - სხვა არავითარი იდეური დიქტატი, არავითარი ცენზურა არ არსებობს, არავითარი თავსმოხვევა რაიმე იდეოლოგიისა. ახლა უნდა მოგახსენოთ, რომ არის რეალური საფრთხე პრეზიდენტის არჩევნების ჩაშლისა, ცენტრი უკვე ემზადება საამისოდ, ვინაიდან ეს მიაჩნია უდიდეს საფრთხედ თავისი მმართველობისათვის. მე მგონია, გაცილებით უფრო დიდი მცდელობები იქნება, ვიდრე იყო რეფერენდუმის შემთხვევაში, ან დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემთხვევაში. უკვე ემზადებიან ამისათვის, უკვე დაწყებულია ცდები დესტაბილიზაციისა. განსაკუთრებით ავტონომიურ რეგიონებში. ჩვენ ყოველგვარი ძალები უნდა გამოვიყენოთ იმისთვის, რომ არ დავუშვათ დესტაბილიზაცია. შესაძლოა, აი ამ საყოველთო დესტაბილიზაციის მცდელობით მოინდომონ ჩაშლა პრეზიდენტის არჩევნებისა, არის უკვე ამის მონაცემები. ჩვენ უფრო დეტალურად მოგახსენებთ იმის შესახებ, თუ რატომ არ აძლევს კრემლს ხელს ეს არჩევნები. იმის გამო, რომ მას არ სურს საქართველოს ჰყავდეს ხალხის მიერ არჩეული პრეზიდენტი, ვინაიდან ეს განამტკიცებს საქართველოს პოზიციებს საერთაშორისო ასპარეზზე და დააჩქარებს საქართველოს ცნობას - დიპლომატიურ ცნობას მსოფლიოს სახელმწიფოების მიერ. აი, ამ მიზეზით ყოველგვარ ზომებს ღებულობენ, რომ არ დაუშვან საქართველოში ეს არჩევნები, მაგრამ ქართველი ერი უნდა დაირაზმოს და მიაღწიოს ამ არჩევნების ჩატარებას. ჩამოვლენ საერთაშორისო მეთვალყურეები მსოფლიოს მრავალი ქვეყნიდან, დასავლეთის ქვეყნებიდან, ამერიკიდან, ალბათ, ეს გაართულებს საქმეს იმ ძალებისათვის, რომლებსაც სურთ დესტაბილიზაციის გამოწვევა. მაგრამ მანამდე ჩვენ უნდა ვეცადოთ, რომ არ მოხდეს დესტაბილიზაცია. საპრეზიდენტო არჩევნები იმდენადვე მნიშვნელოვანია საქართველოსათვის, როგორც რეფერენდუმი და როგორც დამოუკიდებლობის დეკლარაცია. საფრთხე, რასაკვირველია, კიდევ იმაში მდგომარეობს, რომ ჯერ კიდევ არის დამნაშავეობის ცალკეული გამოვლინებები საქართველოში და თუ რამე საფრთხე ემუქრება ჩვენს ერს, ეს არის ზნეობრივი თავაშვებულობა, დამნაშავეობის ზრდა, რასაც უნდა დავუპირისპიროთ აუცილებლად დიდი ძალისხმევა. ჩვენი ეკლესია უფრო აქტიურად უნდა ამოქმედდეს და უფრო მეტად უნდა შეებრძოლოს ყოველივე ამას. ჩემის აზრით, ყველა უბედურების მიზეზი ისტორიულად, დღესაც არა მარტო ჩვენი, საერთოდ მთელი კაცობრიობისა ამ ზნეობრივ თავაშვებულობაშია, რასაც, რასაკვირველია, უნდა მოვუაროთ მთელი ძალებით. დამნაშავეობა ყველა ქვეყანაში გავრცელებულია, მაგრამ სამწუხაროა, როცა დამნაშავეთა სამყაროს მხარში ამოუდგება ინტელიგენციის ნაწილი და ცდილობს რაღაცით გამართლებას ამა თუ იმ პირთა მოქმედებისას, ეს ყოველივე შეუწყნარებელია.

საპრეზიდენტო არჩევნების ჩატარება ყველაზე მეტად მიზანშეწონილად ვცანით სწორედ 26 მაისს, ვინაიდან 26 მაისი, როგორც მოგეხსენებათ, არის საქართველოს სახელმწიფოებრიობის აღდგენის დღე. ამ დღისთვის უნდა ვემზადოთ, რათა ვაჩვენოთ უცხოელ სტუმრებს, თუ როგორ აღნიშნავს ქართველი ერი დამოუკიდებლობის დღეს და როგორ იბრძვის იგი დამოუკიდებლობისათვის. ჩვენი გზა საქართველოს ზნეობრივი აღორძინების გზაა, ქრისტეს გზაა. ამაში ვხედავ გადარჩენას ჩვენი ერისას.

გვფარავდეს ღმერთი ეკლიან და მოწამებრივ გზაზე. გვფარავდეს ღმერთი დამოუკიდებლობის აღდგენის გზაზე!

[გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|№84 (104), გვ. 1, 1 მაისი, 1991 წ.].

 

ზემოთაღნიშნულის გარდა, საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს მიერ 1991 წლის აპრილის თვეში მიღებულ იქნა შემდეგი სამართლებრივი აქტები:

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმის დადგენილება რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის სახალხო დეპუტატთა ყრილობისადმი მიმართვის შესახებ;

 - საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმის დადგენილება  საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბაჟო კონტროლის დეპარტამენტის  შექმნის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება საქართველოს რესპუბლიკაში თანამდებობის პირთა მიერ მოქალაქეთა მიღების ერთიანი დღის დაწესების შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება რესპუბლიკაში ჟურნალ-გაზეტების რეგისტრაციის წესის  შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება „მოქალაქეთა გაერთიანებების წესდებატა რეგისტრაციის დროებითი წესის შესახებ“ საქართველოს სსრ უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1989 წ. 6 ივლისის ბრძანებულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულება საყოველთაო ეროვნული და სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულება რესპუბლიკაში პირველადი მოთხოვნების საქონლის ფასების მოწესრიგების შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება საქართველოს რესპუბლიკის რაიონების და რესპუბლიკური დაქვემდებარების ქალაქების საკრებულოების წევრთა რაოდენობის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულება საქართველოს რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების სამხედრო ნაწილის საბრძოლო დროშის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულება საქართველოს რესპუბლიკის შინაგანი ჯარების - ეროვნული გვარდიის მთავარი სამმართველოს ბრიგადისათვის საბრძოლო დროშის გადაცემის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულება საქართველოს რესპუბლიკის შინაგანი ჯარების - ეროვნული გვარდიის მთავარი სამმართველოსათვის საბრძოლო დროშის გადაცემის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის კანონი საქართველოს რესპუბლიკის კონსტიტუციისა და კანონმდებლობის მოქმედების შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობის შემოღების შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის კანონი საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობის დაწესებისა და ამასთან დაკავშირებით საქართველოს რესპუბლიკის კონსტიტუციაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება ზვიად კონსტანტინეს ძე გამსახურდიას საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტად არჩევის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის არცევნების შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის სამოქმედოდ შემოღების თაობაზე;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის არჩევნების ჩატარების თარიღის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება ა. თ. ასათიანის საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარედ არჩევის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის კანონი საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის არჩევნების შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება „პრეფექტების შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის თაობაზე;

- საქართველოს რესპუბლიკის კანონი საქართველოს რესპუბლიკის ელექტროენერგეტიკის სამინისტროს შექმნის შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება „საქართველოს რესპუბლიკის შინაგანი ჯარების - ეროვნული გვარდიის რიგებში სავალდებულო სამხედრო სამსახურის გავლის წესის შესახებ დროებითი დებულების“ დამტკიცების თაობაზე;

- საქართველოს რესპუბლიკის კანონი საქართველოს რესპუბლიკაში საარბიტრაჟო სასამართლოს შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის კანონი ცხინვალისა და ყორნისის რაიონების გაუქმების შესახებ;

- საქართველოს რესპუბლიკის კანონი საცალო ფასების რეფორმასტან დაკავშირებით ბავშვებიანი ოჯახებისათვის კომპენსაციის შესახებ;

- მიმართვა მსოფლიო ხალხებისადმი;

- მიმართვა სრულიად საქართველოს;

- მიმართვა სსრკ პრეზიდენტს მ. ს. გორბაჩოვს, სსრკ უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარეს ა. ი, ლუკიანოვს, სსრკ უმაღლესი საბჭოს ეროვნებატა საბჭოს თავმჯდომარეს რ. ნ, ნიშაროვს, სსრკ შინაგან საქმეტა მინისტრს ბ. კ. პუგოს;

- მიმართვა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალურ მდივანს პერეს დე კუელერს, მსოფლიო ხალხებსა და პარლამენტებს;

- მიმართვა სსრ კავშირის უზენაეს საბჭოს.

[იხ. „საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს უწყებები“,  №4 [609], თბ. აპრილი, 1991 წ.].